टिळक स्मारक आणि पु.ल.

बालगंधर्व रंगमंदिराच्या आखणीमध्ये पु.ल.देशपांडे यांनी सक्रिय सहभाग घेतला होता. एक चांगलं नाट्यगृह उभं राहिल्याचं समाधान सार्यांना होतं. टिळक स्मारक मंदिरही नवीन बांधलं जात होतं. तेव्हा काही लोकांच्या विनंतीवरून पु.लं.ना टिळक स्मारक मंदिर दाखवायला आणलं. काम तर पूर्ण झालं होतं. त्यामुळे पु.लं.नी फारशा सूचना दिल्या नाहीत. वास्तू पाहता पाहता ते रंगमंचावर आले. कडेचा भागही पाहिला. तिथे कलाकारांसाठी जवळ असं प्रसाधनगृह (टॉयलेट) नव्हते. तेव्हा पु.लं.नी ही सोय करावी अशी सूचना व्यवस्थापक मंडळांना केली. त्यांनीही ती मान्य केली. पु.ल. मित्राजवळ गप्पा मारताना म्हणाले − ‘‘टिळक स्मारक मंदीराबाबत बोलायचं झालं, तर मराठी रंगभूमीला माझं काय योगदान तर फक्त प्रसाधनगृह!’’

रक्तपिपासू बाई

रक्तपेढीचं मोठ्या प्रमाणावर कार्य करणाऱ्या लीलाताई मुळगावकर या सुप्रसिद्ध आहेत. एका रक्तदान कार्यक्रमात पु.लं.नी रक्तदान केले. तेव्हा विनाक्लेश रक्त घेण्याची नवी उपकरणे उपलब्ध असल्याचं लीलाताईंनी पु.लं.ना सांगितलं. पु.लं.नी ताबडतोब त्या उपकरण खरेदीसाठी चाळीस हजार रुपयांची देणगी दिली. फक्त एका अटीवर. ती अट म्हणजे कोठेही पु.लं.चं नाव न देण्याची!

पु.लं.ना या गोष्टीची प्रसिद्धी नको होती. तरीही लीलाताईंनी एक छोटा कार्यक्रम केलाच. विजय मर्चंट प्रमुख पाहुणे म्हणून उपस्थित होते तेव्हा पु.लं.नी विनोदी शैलीत छोटेखानी भाषण केलं. माझ्या हातात रक्त काढण्याची सुई खूपसल्यावर लीलाताईंनी उपकरणासाठी देणगी देण्याचा विषय काढल्याने मला हो म्हणावेच लागले असं पु.ल. म्हणाले.

लीलाताईंच्या सातत्याने रक्तपेढीच्या चाललेल्या कार्याचा गौरव करून ते म्हणाले,

‘‘इतकी रक्तपिपासू बाई मी जन्मात पाहिली नाही!’’

बालगंधर्व रंगमंदिर

कलाक्षेत्रात पु.ल. आघाडीवर होतेच. त्याबरोबरच सामाजिक कार्यातही त्यांनी योगदान दिलं. पुण्यातले बालगंधर्व रंगमंदिर म्हणजे सर्व सुखसोयींनी संपन्न असे भारतातील एक उत्कृष्ट नाट्यमंदिर आहे. पुण्यात १९६८ साली ना.ग.गोरे हे महापौर होते व भुजंगराव कुलकर्णी हे महानगरपालिकेचे आयुक्त होते तेव्हा बालगंधर्व रंगमंदिर उभारणी झाली. हे नाट्यगृह सर्वोत्कृष्ट व्हावं म्हणून त्यांनी प्रयत्न केले त्यात पु.ल. आघाडीवर होते. देश-परदेशातील नाट्यगृहे त्यांनी पाहिलेली होती. तेथील सोयी व गैरसोयींचा अनुभव घेतलेला होता. या साऱ्यांचा उपयोग हे नाट्यगृह बांधताना केला गेला.

उशिरा नाटकास आलेल्या लोकांना उभं राहून नाटक बघण्याची सोय फक्त बालगंधर्व रंगमंदिरातच आहे. रडणारी मुलं कडेवर घेऊन काचेपलीकडे उभे राहूनही नाटक इथं पाहता येतं.

नाट्यदेवता म्हणजे नटराज. हे शंकराचे रूप अर्धनारीनटेश्वराच्या रूपात आपण पाहतो. हे रूप बालगंधर्व रंगमंदिराच्या आवारात प्रभावीपणे आपणास दिसते हे पु.लं.नी उद्घाटन समारंभात सोदाहरण सांगितले. प्रत्यक्ष रणांगणात समशेर गाजवणारी पुरुषवेषात अश्वारूढ झालेली झाशीची राणी इथं दिमाखात उभी आहे आणि कलेसाठी आयुष्यभर स्त्रीवेषात भूमिका करणाऱ्या नारायणराव राजहंसांच्या नावाने हे नाट्यगृह उभं आहे.

या नाट्यगृह उभारण्याच्या निमित्ताने ना.ग.गोरे, भुजंगराव कुलकर्णी (आयुक्त) व पु.ल. बऱ्याच वेळा एकत्र आलेले. एकदा एका भोजन समारंभात ना.ग.गोरे आणि भुजंगराव कुलकर्णी यांच्यामध्ये पु.ल. बसले होते. तेव्हा मिश्किलपणे पु.ल. म्हणाले, ‘‘नाग आणि भुजंगाच्या मधे मला बसवलंय!’’

नाट्यगृह उभारणीचं काम, भव्य उद्घाटन सोहळा सारं कोणाला ताणतणाव जाणवणार नाहीत अशा कौशल्यानं पु.लं.नी पार पाडलं.

दिवे नसताना उजेड

गोव्यात दरवर्षी बांदोडकर व्याख्यानमाला भरते. एके वर्षी व्याख्याता म्हणून पु.लं.ना आमंत्रित केलं होतं. सभागृह श्रोत्यांनी खचाखच भरलं होतं. कार्यक्रमाचं प्रास्ताविक भाषण झालं. पु.लं.ची ओळख करून देण्यात आली. पु.ल. त्यांच्या भाषणाला सुरुवात करणार तोच वीज गेली. अंधार पडला. त्या परिस्थितीत पु.लं.नी खुमासदार सुरुवात केली −

‘‘दिवे नसताना हा वक्ता काय उजेड पाडतो ते पाहाण्यासाठी कदाचित दिवे घालविल्याची शक्यता आहे!’’

अत्र्यांचा सत्कार

आचार्य प्रल्हाद केशव अत्रे यांचा सत्कार समारंभ होता. पु.ल. वक्ते होते. आचार्य अत्र्यांच्या झुंजार वृत्तीचा गौरव करताना ते म्हणाले, ‘‘आचार्य अत्र्यांचं नाव जरी प्रल्हाद असलं तरी कर्तृत्व मात्र नरसिंहाचं आहे!’’ टाळ्यांच्या कडकडाटानं श्रोत्यांचा प्रतिसाद मिळाला.

६१

 

पु.लं.नी वयाची साठ वर्षे पूर्ण केली. त्यानिमित्त जयवंत दळवी संपादित ‘पु.ल. एक साठवण’ हे पुस्तक प्रकाशित करण्यात आलं. पु.लं.च्या एकसष्ठी समारंभात भाषण करताना ते म्हणाले −

‘‘आज मला प्रथमच एकसष्ठावं वय लागत असल्यानं अशा वेळी काय बोलतात याची मला कल्पना नाही!’’

श्रोत्यांनी या वाक्याला मनपसंत दाद न दिली तरच नवल.

तोटा वाटून घ्या!

प्रा. श्रीराम पुजारी आणि पु.ल. खास दोस्त.

पुण्यात एकदा पु.ल., राम पुजारी बादशाही बोर्डिंगमध्ये चहा पीत बसलेले. तेवढ्यात अरविंद गोखले तिथे आले. गप्पा रंगत आल्या. अरविंद गोखले म्हणाले, हे प्रकाशक आपल्याला लुटतात. आपल्याला फारसे पैसे देत नाहीत. तेव्हा आपणच आपली पुस्तके प्रकाशित करूया. आपण ती प्रकाशकांना द्यायचीच नाही.

त्यावर पुल. अगदी गंभीरपणाचा आव आणून म्हणाले −

‘‘ही कल्पना फारच चांगली आहे. फक्त वर्षअखेरीला येणारा तोटा आपण सार्यांनी वाटून घ्यायचा म्हणजे झालं.’’

पॅसेज

प्राध्यापक वरवंटे यांचा इंग्रजीचा तास म्हणजे विद्यार्थ्यांना कंटाळा यायचा. त्यांचं लांबलचक भाषण केव्हा संपतंय असं व्हायचं. एकदा त्यांचा तास संपल्यावर त्यांनी पु.लं.ना विचारलं - ‘‘कसं काय वाटलं लेक्चर?’’

त्यावर पु.लं.नी एक फिरकी घेतली.

‘‘वा! फारच छान. विशेषतः भाषण चालू असताना एक पॅसेज मला फारच आवडला.’’

‘‘हो का! कोणता पॅसेज?’’

‘‘तो पॅसेज म्हणजे या हॉलमधून बाहेर वरांड्यात जाण्याचा!’’

थापा मारिया

‘माझं लंडन’ फेम मीना प्रभु यांच्याकडे पु.ल. लंडनला उतरले होते. त्यांच्या घरी कामाला जी बाई होती तिचं नाव होतं मारिया. काही कारणांनी ती नियमितपणे कामावर येऊ शकत नव्हती. कधी आज येईल तर उद्या येणार नाही. त्यामुळे मीना प्रभुंची थोडीफार धांदल उडत होती. पु.लं.च्या हे लक्षात आलं होतं.

‘‘आज तरी ही मारिया येते का पाहायचं.’’ मीना प्रभु म्हणाल्या.

‘‘अगं मीना, तुझी ही मारिया, नुसती मारिया नाही तर थापा मारिया आहे!’’

अक्कल कोठे आहे?

व्यंगचित्रकार मंगेश तेंडुलकर पु.लं.च्या घरी गेले होते. तेव्हा तिथे एक गृहस्थ पु.लं.ना भेटायला आले. त्यांनी आपली ओळख करून दिली. ‘‘मी कुलकर्णी, अक्कलकोटहून आलोय.’’

पु.लं.ना जरा खोडी करावीशी वाटली. त्यांनी कुलकर्ण्यांचा कोट-टोपीचा पोशाख पाहिला. ते म्हणाले, ‘‘तुम्ही येताना फक्त कोटच आणलात वाटतं?’’

लठ्ठ वासुअण्णा

‘तुझे आहे तुजपाशी’ या नाटकात वासुअण्णा म्हणजे देवासकरांचा दिवाणजी. ही भूमिका शरद तळवलकरांनी केली होती. ते अंगाने लठ्ठ होते. त्या नाटकाच्या एका खेळाला पु.ल. आले होते. प्रयोगानंतर पु.ल. शरद तळवलकरांना भेटले.

‘‘पिल्या, वासुअण्णा कसा झाला?’’ तळवलकरांनी विचारले.

पु.लं.नी शरद तळवलकरांना म्हणजेच त्यांच्या लठ्ठ शरीराला निरखून पाहिलं आणि प्रतिक्रिया व्यक्त केली:

‘‘काम चांगलं झालं. पण देवासकरांचं अन्न देवासकरांपेक्षा वासुअण्णांच्या अंगीच चांगलं लागलेलं दिसतं!’’

शंतनुरावांचा बो

सुप्रसिद्ध उद्योगपती शंतनुराव किर्लोस्कर हे स्वच्छता, नीटनेटकेपणा, शिस्त याचे भोक्ते होते. ते नेहमी दिमाखदार कपड्यांमध्ये असायचे. नेहमी 'बो' (Bow tie) लावायचे. कोणीतरी खोडकरपणानं म्हटलंय, ‘‘शंतनुरावांना 'बो'शिवाय कोणीही पाहिलेले नाही. कदाचित पाहिलं असेल तर घरी त्यांच्या धर्मपत्नी यमूताईंनीच!’’ शंतनुराव नेहमी 'बो' लावायचे याची कारणमीमांसा करताना पु.ल. म्हणाले, ‘‘शंतनुराव हे नेहमी आईची आज्ञा पाळायचे. त्यांची आई लहानपणापासून शंतनुरावांना उपदेश करायची - कुठंही 'बो' (बोलावल्या) शिवाय जात जाऊ नकोस!’’

कादंबरी आकर्षक करण्याचा मार्ग

एक नवोदित लेखक होता. त्यानं महप्रयासानं एक कादंबरी लिहिली. ती घेऊन तो पु.लं.ना भेटला. त्याने पु.लं.ना विनंती केली की ही कादंबरी वाचून आपण मार्गदर्शन करावं. पु.ल. त्याला टाळत होते. कादंबरीबाबत मी फारसं सांगू शकेनच असं नाही अशा अर्थानं ते त्याला समझावीत होते. पण तो काही ऐकायला तयार नव्हता. त्यानं ती कादंबरी पु.लं.च्या घरी ठेवलीच! काही दिवसांनी तो पु.लं.ना भेटला व ‘कादंबरी कशी काय वाटली’ असं विचारू लागला. पु.ल. ‘ठीक आहे’ असं म्हणाले. तरीही त्यानं ‘मनाला पटतं ते सांगा. खरं सांगितलं तरी मी रागावणार नाही’ असं सांगायला सुरुवात केली.

फारच आग्रह झाल्यावर पु.लं.नी कादंबरी त्या नवोदिताच्या हातात परत देत म्हंटलं,

‘‘कादंबरी ठीक आहे पण ही कादंबरी अधिक आकर्षक व वाचनीय करायची असेल तर तिचा शेवट हा जितका अलीकडे घेता येईल तितका घ्यावा!’’

इन्फ्लेमेबल भारत?

 पु.ल. आणि त्यांचे मित्र गाडीतून प्रवास करीत होते. गाडी हायवेवर होती. पुढं एक टँकरक चालला होता. त्यावर लिहलं होतं − Highly Inflammable मेरा भारत महान.

हे पाहताच पु.ल. म्हणाले, ‘‘त्या टँकरवाल्याला आपल्या देशाची खरी परिस्थिती समजली. म्हणून त्यानं सत्य ते वर्णन टँकरवर लिहलंय.’’

विजया जयवंतचा खोटेपणा

सुप्रसिद्ध अभिनेत्री व नाटकदिग्दर्शक म्हणून विजया मेहता सुपरीचित आहेत. त्यांच्या नाटक कलेच्या सुरुवातीच्या काळातील हा किस्सा आहे. त्या नाटकाच्या तालमीला येत, पण एक दिवस त्यांना उशीर झाला.

‘‘कुठे गेलीस, वेळ का झाला?’’ असे नाटकदिग्दर्शक विचारू लागले. त्या काळी त्या विजया जयवंत होत्या. दुर्गा खोटे यांचे चिरंजीव हरिन खोटे यांच्या त्या प्रेमात पडल्या होत्या. कदाचित त्या हरिन खोटेंना भेटायला गेल्या असल्यामुळे नाटकाच्या तालमीला जायला वेळ लागला असेल. त्या नाटक कलाकारांत पु.ल.ही होते. विजया जयवंत उशीर का झाला याचं काहीतरी उत्तर द्यायला लागल्या. तेवढ्यात पु.ल. म्हणाले, ‘‘काही सांगू नकोस. तुझा खोटेपणा आम्हाला माहीत आहे!’’

दामुअण्णांचा डोळा चुकवून?

दामुअण्णा मालवणकरांची लोचने तिरळे होती. त्यांचा तिरळा डोळा हे व्यंग होते; पण व्यंगावर मात करून त्या व्यंगाचा विनोदासाठी वापर करून दामुअण्णा मालवणकर हे नाट्य आणि चित्रपट क्षेत्रात अमर झाले. ‘ब्रह्मचारी’, ‘लग्न पहावं करून’ असे कितीतरी चित्रपट त्यांनी गाजविले.

त्यांची कन्या भारती मालवणकर. ती सुवर्णरूप, देखणी आणि आकर्षक व्यक्तिमत्त्व असलेली आहे. तिचे डोळे तेजस्वी आहेत. त्यावर पु. लं.ची कोटी प्रसिद्ध आहे—

“भारती ही दामुअण्णांचा डोळा चुकवून जन्माला आलीय हं!”

 विनोदी लेखक वसंत सबनीस हे पु. लं.चे खास दोस्त. त्यांनी विनोदी अभिनेते शरद तळवलकरांची पु. लं.शी ओळख करून दिली.

“हा माझा मित्र शरद तळवलकर.”

त्यावर पु. ल. म्हणाले, “साधा सरळ माणूस आहे!”

वसंत सबनीसांना काही कळेना. आता तर ओळख करून दिली आणि भाई एकदम हा सरळ माणूस म्हणून प्रशस्तिपत्रक कसे काय देतो!

त्यावर पु. लं.नी खुलासा केला—

“याच्या नावात काना, मात्रा, उकार काहीही नाही. संपूर्ण नाव सरळ आहे — शरद तळवलकर!”

 एक अंत्ययात्रा चालली होती. बाईचं प्रेत होतं. प्रेतयात्रेत पुढे त्या बाईचा नवरा हातात गाडगं धरून चालला होता. मागे खूप गर्दी होती.

एवढी मोठी प्रेतयात्रा चाललेली असल्याने एक माणूस ती पाहत बाजूला उभा होता. त्यानं एक चमत्कारिक दृश्य पाहिलं. त्या प्रेतयात्रेत पुढे एक कुत्रा होता आणि कुत्र्याच्या गळ्यात फुलांचा हार घातला होता.

तेव्हा त्या गृहस्थाने प्रेतयात्रेतून चाललेल्या एका इसमाला, “हा काय प्रकार आहे?” म्हणून विचारले.

“या ज्या बाई वारल्या आहेत, त्या भयंकर खाष्ट होत्या. नवऱ्याला सतत आपल्या मुठीत ठेवायच्या. त्या बाईंना या कुत्र्याने चावलं व त्यामुळे त्या गेल्या. नवरा त्यांच्या तावडीतून सुटला. कुत्र्याचे आभार मानायचे म्हणून त्यानं कुत्र्याला हार घालून मिरवणुकीत अग्रभागी मान दिलाय!”

“फार गुणी आहे हो हा कुत्रा!” तो गृहस्थ म्हणाला. “मला एखादा दिवस घरी न्यायला मिळेल का?”

“मिळेल! पण बराच काळ लागेल. कारण ही जी प्रेतयात्रेत गर्दी दिसतेय, ती त्या बाईसाठी नसून कुत्र्याच्या बुकिंगसाठी आहे!”

एका गावात एक महाराज होते. त्यांच्या वाड्यावर मेजवानीचा कार्यक्रम होता. गावातील अन्य दरबारी मंडळी, श्रीमंत लोक यांना आमंत्रणे गेली होती. महाराज हे समाजहितदक्ष होते. सामान्यांची विचारपूस करायचे. त्यांना ज्यांनी शिकविले त्या गुरुजींनाही त्यांनी मेजवानीचे आमंत्रण पाठविले.

मेजवानीला सारी संस्थानिक मंडळी खास दरबारी पोशाखात उपस्थित होती. गुरुजीही आले होते; पण ते आपल्या साध्या वेषात होते. बाकीची मंडळी कुचेष्टेने, ‘या बड्या पार्टीत हा कोण साधा माणूस?’ या भावनेने त्यांच्याकडे पाहत होती. गुरुजी मुकाटपणे हे सारं सहन करीत होते.

मेजवानीचा थाट खास राजेशाही होता. भोजनप्रसंगी आपली मनोगते व्यक्त करावीत, अशी महाराजांनी उपस्थितांना बोलण्याची विनंती केली. एक-दोघांची छोटीखानी भाषणे झाल्यावर महाराजांनी गुरुजींना बोलण्याची विनंती केली. गुरुजींनी ती मान्य केली व आपल्या भाषणास सुरुवात केली.

“आदरणीय श्रीमंत महाराज आणि अन्य सन्माननीय महोदय, मी आपणांस नम्रपणे प्रणाम करतो. आपणांसारख्या उच्चपदस्थ, श्रीमंत जनांमध्ये मला गरीब शिक्षकाला महाराजांनी बोलावले, याबद्दल मी त्यांचा आभारी आहे.

मला जेव्हा या कार्यक्रमाचे निमंत्रण मिळाले, तेव्हा जसा आनंद झाला, तशीच थोडी काळजीही वाटू लागली. मी मनाशी विचार करू लागलो की, तिथे मेजवानी समारंभास सर्व निमंत्रित सुरवार, लांब कोट अशा डौलदार पोशाखात येणार आणि मी अशा धोतर-सदऱ्याच्या वेषात कसा जाऊ?

यावर मार्ग म्हणून मी माझ्याकडील बचतीची सर्व रक्कम बरोबर घेतली व शिंप्याकडे गेलो. त्याला खास दरबारी पोशाख शिवून देण्याची विनंती केली. पण आता समारंभास तीन दिवस राहिले आहेत आणि एवढ्या वेळात हे कपडे शिवून मिळू शकणार नाहीत, असे त्याने सांगितले.

तयार कपड्यांच्या दुकानात तर असे खास पोशाख नसतातच. मग मी अगदी शेवटचा उपाय म्हणून नाटक कंपन्यांना भाड्याने कपडे देणाऱ्या दुकानात गेलो. त्यांना माझी गरज नीट समजावून सांगितली. त्यावर त्यांनी जे उत्तर दिले, ते ऐकून मला आश्चर्याचा धक्काच बसला. तो म्हणाला, ‘महाराजांकडे पार्टी आहे. तेव्हा सर्व संस्थानिक त्या पार्टीला वापरण्यासाठी सर्व दरबारी पोशाख भाड्याने घेऊन गेलेत. आता तुमच्यासाठी काहीही शिल्लक नाही!’”

गुरुजींना हसणाऱ्या बड्यांची तोंडं बघण्यासारखी झाली नसती, तरच नवल!

 ॥ अनुभवाचे बोल ॥

आचार्य अत्रे यांच्या नवयुग या सदरात खुसखुशीत विधाने आढळतात.

◆   सापाला दूध पाजले तरी तो उलटतो. मित्राला चहा पाजला तरी तो उलटतो.

◆   काही जण लेखनावर पैसे मिळवतात; अर्थात वडिलांना पत्र लिहून!

◆   हिशेबात तोंडमिळवणी झाली म्हणजे कॅशिअरला समाधान वाटते. प्रेमाच्या हिशेबातसुद्धा तोंडमिळवणीला महत्त्व आहे.

◆   वैद्याजवळ कधी खोटे बोलू नये. बायकोजवळ कधी खरे बोलू नये.

◆   हसणारा पुरुष व रडणारी स्त्री दोघेही लबाड असतात.

◆   स्त्रिया या घड्याळाप्रमाणे असतात. त्या फार मागे पडतात किंवा फार पुढे जातात. शिवाय घड्याळाप्रमाणे त्यांची कटकट असतेच.

◆   माणूस म्हातारपणी जमिनीकडे वाकून चालतो. जणूकाही आपले हरवलेले तारुण्य तो शोधत असतो.

◆   पुरुषांचे गुन्हे स्त्रिया नेहमीच पोटात घालून घेतात. कित्येक दुर्दैवी कुमारिका आणि विधवा‚ माता होतात याचे कारण हेच.

◆   लाथ मारीन तिथं पाणी काढीन - बायकोच्या डोळ्यातून!

◆   स्त्री आपले वय कमी सांगते. पुरुष आपला पगार जास्त सांगतो.

◆   रस्त्यात एखाद्या स्त्रीचा आपल्याला धक्का बसला आणि ती स्त्री आपलीच बायको निघाली तर केवढा धक्का बसतो.

◆   ब्रह्मदेवाने सृष्टीची रचना करावी‚ विष्णूने पालनपोषण करावे व शंकराने संहार करावा असे ठरले‚ पण सृष्टीचा छळ कोणी करावा हा प्रश्न उद्भवला आणि मग त्या सर्वांनी मिळून स्त्री निर्माण केली.

॥ मुडद्यांची सोय ॥

पुढील महिन्यापासून (मे ५३) मुंबई शहरात विजेच्या उपकरणापासून प्रेत जाळण्याची सोय होणार आहे. मुंबई कॉर्पोरेशनने पाच लाख रुपये खर्चून ही योजना सुरू केली आहे.

◆    बारा फूट उंचीच्या चितेवर रोज सरासरी तीस प्रेते जाळता येतील. एका प्रेतास बारा ते पंधरा रुपये खर्च येईल.

◆    हल्ली एक प्रेत जाळण्यास लाकूड‚ गोवऱ्या वगैरे पन्नास रुपये खर्च येतो. पण यापुढे केवळ बारा रुपयांत कोणताही मुडदा जाळता येईल.

◆    या सवलतीचा फायदा घेण्यास बरेच लोक पुढे येतील अशी आशा आहे.

◆    प्रेत दहनास बराच खर्च येतो. या काळजीने कित्येक लोक सुखाने प्राण सोडत नसत. काही कंजूष म्हातारे तर मरायलाही तयार नसत.

 इसापनीतीत नसलेल्या गोष्टी

॥ ससा आणि कासव ॥

एक होता ससा अन् एक होते कासव. एकदा काय झालं‚ ससा आणि कासवाची पळण्याची शर्यत लागली. ससा अगदी वेगात धावणारा‚ तर कासव म्हणजे अगदी मंदगतीचे प्रतीक. शर्यतीला सुरुवात झाली. ससा आणि कासव दोघेही धावू लागले. सशाला वाटले हे कासव पळून पळून किती वेगात धावणार? म्हणून ससा अगदी रमतगमत निघाला. कासव मात्र आपली शक्ती पणाला लावून सतत धावत राहिले. सशाच्या बेफिकीर वृत्तीमुळे आणि कासवाच्या अथक प्रयत्नांमुळे कासव शर्यत जिंकले.

कासवाची सर्वांनी वाहवा केली. कासव स्तुतीने फुगून गेले. त्याला वाटू लागले आता वेगामध्ये आपणच सर्वश्रेष्ठ. पुढे त्याने एकदा वाऱ्याशी स्पर्धा करण्याचे ठरविले. आता वारा म्हणजे मूर्तिमंत वेगाचे प्रतीक‚ पण कासव म्हणाले लावा त्याच्याशी स्पर्धा. झाले! एक दिवस स्पर्धा सुरू झाली.

कासव पुढे‚ वारा मागे. वारा सतत कासवाला जोरात ढकलू लागला. कासव दमून गेले. विश्रांतीसाठी थांबू म्हणायचे तर वारा ढकलतच राहायचा. कासव थकून थकून मरून गेले.

तात्पर्य - दैवाने मिळालेले यश चिरस्थायी नसते.

॥ गाढव आणि सिंहाचे कातडे ॥

एक होते गाढव. त्याला वाटले आपण व्हावे जंगलाचे राजे. यासाठी काय करावे या विचारात ते फिरत होते. त्याला सुचली एक युक्ती. त्याने मेलेल्या सिंहाचे कातडे मिळवले. ते स्वत:च्या अंगावर लपेटून घेतले. ते जंगलातून फिरू लागले. एक दिवस ते गाढव आनंदाने ओरडू लागले. तेव्हा हा गाढवाचा आवाज ऐकून साऱ्या प्राण्यांना त्याचे खरे स्वरूप लक्षात आले. सारे प्राणी त्याला त्रास देऊ लागले. त्याची फजिती झाली.

एक दिवस एक सर्कसवाला जंगलातून चालला होता. त्याने या सिंहरूपी गाढवाला सर्कसमध्ये नेले. सिंहाचे सारे खेळ प्रेक्षकांना या गाढवाकडून करून दाखविले. कमी खर्चात सिंहाचे खेळ दाखविता येतात म्हणून सर्कस मालकही खूश होता. तेव्हा एका सहकाऱ्याने सांगितले आता गाढव ओरडण्याची शक्यता आहे. गाढवाचा आवाज प्रेक्षकांच्या कानी गेल्यावर फसवणूक झाली म्हणून ते रागावतील तेव्हा सर्कसवाल्याने घोषणा केली -

‘आता हा सिंह गाढवाचा आवाज काढून दाखवेल!’

गाढवाने तेही दाखविले! प्रेक्षकांनी टाळ्यांचा कडकडाट केला!

तात्पर्य - लोक सहज फसतात. फसविता आले पाहिजे!

॥ बिरबल काळा का? ॥

 काळा म्हणून सारे दरबारी व बादशहा जोरजोरात हसत होते. बिरबल दरबारात आल्यावर सारे का हसतात हे त्याला उमजेना. त्याने विचारल्यावर बादशहाने सांगितले‚ ‘तुझा रंग काळा म्हणून सारे हसतात.’ तेव्हा बिरबल म्हणाला—

परमेश्वराने सृष्टीची रचना करण्यास सुरुवात केली तेव्हा आरंभी त्याने वृक्ष‚ वनस्पती निर्माण केल्या. तेवढ्याने समाधान न झाल्याने पक्षी व पशू निर्माण केले. काही काळ आनंदात गेल्यावर मग त्याने पशुपक्ष्यांपेक्षा उत्तम प्राणी तयार करायचे ठरविले. मानव तयार केला. मानवजातीला देण्यासाठी त्याने रूप‚ धन‚ बल आणि बुद्धी हे चार गुण निर्माण केले व ते लांब लांब अंतरावरच्या घरात साठवून ठेवले. प्रत्येकाने पाहिजे तेवढे ते गुण घ्यावेत असे प्रकटन केले. पण - घंटा वाजल्यावर थांबायचे. बरेच लोक रूप व धन घेण्यात गुंग राहिले. बिरबल बुद्धी घेत राहिला. घंटा झाली. बाकी सरदार रूपवान व धनवान झाले‚ पण त्यांना बुद्धी नाही मिळाली. बिरबल काळा असला तरी बुद्धिमान आहे. हे ऐकून सारे सरदार खजील झाले

 ॥ वेचलेली माती ॥

वाचकांसाठी वृत्तपत्रात सुविचार द्यायचे असतील तर त्या सदराला शीर्षक काय असू शकेल? ‘वेचलेले मोती’ हे सुयोग्य दिसेल. पण आचार्य अत्रे यांनी ‘नवयुग’मध्ये विडंबन म्हणून ‘वेचलेली माती’ हे सदर घातले. याचे लेखक म्हणून नाव दिलं - प्रो. कडके म्हणजे प्रा. ना. सी. फडक्यांवरचा राग इथंही काढलाच! त्या सदरातले काही विचार पाहा -

* म्हातारपण हे दैवाधीन आहे‚ पण शिष्या मिळवणं हे आपल्या आधीन आहे.

* बालपणी पाठशाळा‚ तरुणपणी नाटकशाळा आणि म्हातारपणी धर्मशाळा या पुरुषार्थाच्या तीन अवस्था आहेत.

* बालपणी माखनचोर‚ तरुणपणी कोंबडीचोर आणि म्हातारपणी वाङ्मयचोर ही खऱ्या साहित्यिकाची तीन लक्षणे आहेत.

* वर्तमानपत्र एक इसम काढू शकतो‚ पण ते बुडवायला साहाय्यक लागतात.

* बहिरा माणूस नेहमी साशंक असतो कारण लोक आपल्याला शिव्या देतात की स्तुती करतात हे त्याला कळत नाही.

 एका  मुलाने पैशाच्या लोभापायी स्वत:च्या धनाढ्य आई-वडिलांचा दगडाने ठेचून निर्घृण खून केला. त्याला हे खून काही पचले नाहीत. त्याला न्यायालयाने कडक शिक्षा सुनावली.

त्यावर तो न्यायाधीशांना म्हणाला‚ ‘मला क्षमा करा. माझी शिक्षा कमी करा. माझ्यावर दया दाखवा‚ कारण मी पोरका आहे!

 घड्याळ आपल्या संसाराचे छोटे प्रतीक - स्त्री लहान काटा‚ पुरुष मोठा. पुरुष जीवनाचा आटापिटा करून स्त्रीसाठी भ्रमण करतो. - मध्येच ठेच लावून घेतो. स्त्री मोठेपणा मिळवून हरघडी जीवाचे बारा वाजवून आली. घड्याळाच्या ठोक्याप्रमाणे जगाला सांगते.

संसार घडीच्या क्षेत्रात केवळ स्त्री-पुरुषांच्या काट्यांनी भागत नाही. त्यांना नियंत्रण घालणारा अपत्याचा तिसरा चिमुकला काटा असावाच लागतो

 बालगंधर्वांना अत्तराचा भारी शौक आहे. ज्या अत्तराला जास्तीत जास्त किंमत पडते ते अत्तर उत्तम असते अशीही बालगंधर्वांची समजूत आहे. तेव्हा - महायुद्धाच्या काळात त्यांनी कोणते अत्तर घ्यावे?

महायुद्धात गॅसोलिनला अतिशय भाव आला आहे. तेव्हा बालगंधर्वांनी उत्तम अत्तर म्हणून गॅसोलिन खरेदी करावे!

 एका खेडेगावात एक शिक्षक होता. कधी डेप्युटी फिरतीवर येई! एके दिवशी मास्तर शाळेतच टेबलावर पाय आडवे करून न्हाव्याकडून हजामत करून घेत होते. दाढीला साबण लावलेला होता. तोच डेप्युटी आले. शिक्षक घाबरले. न्हावी गांगरला. पण डेप्युटी म्हणाले‚ ‘तुझे काम होऊ दे‚ मागून मी करतोच!’

 चर्चिलने अशीच एक गोष्ट सांगितली आहे. एक लहान मुलगा विहिरीत पडून बुडत होता. त्याला एकाने वर काढले. इतक्यात त्याची आई तिथे आली व ‘कुणी काढले याला?’ असे तिने विचारले. बाई आपली प्रशंसा करेल असे काढणाऱ्याला वाटले. तो पुढे आला. ‘मी काढले.’ माणूस म्हणाला. बाईने विचारले‚ ‘पण याची टोपी कुठे आहे?’

बाताराम आणि वाघ

 बाताराम आणि त्याचे दोन मित्र जंगलामध्ये भटकत असता हिंडत हिंडत ते मनुष्यवस्तीपासून अतिशय दूर गेले आणि रस्ता चुकले. परत कसे यावे हे काही त्यांना कळेना. अशा परिस्थितीत त्यांनी त्या जंगलात तीन दिवस आणि तीन रात्री घालविल्या. चौथ्या दिवशी त्यांना त्या जंगलात एक झोपडी आढळली‚ पण त्या झोपडीत कोणीच राहत नव्हते. हिंडून हिंडून ते अतिशय दमलेले होते. तेव्हा त्यांनी झोपडीत मुक्काम करायचे ठरविले. थंडी-वाऱ्यापासून आणि श्वापदांपासून रक्षण करून घेण्यासाठी जंगलातील निवारा म्हणून त्यांना त्या झोपडीचा उत्तम उपयोग झाला. तथापि अन्न नाही‚ पाणी नाही. अशा स्थितीत आणखी एक-दोन दिवस त्यांनी त्या झोपडीत कसेबसे काढले. मग मात्र त्यांची क्षुधा अनावर झाली. आता जर आपल्याला खायला काही मिळाले नाही तर आपण जगणे शक्य नाही‚ असे त्यांना वाटले. तेव्हा बाताराम आपल्या दोन मित्रांना म्हणाला‚ ‘‘मित्रहो‚ तुम्ही स्वस्थ या झोपडीमध्ये बसा. मी जंगलातले एखादे तरी जनावर मारून तुमच्यासाठी खायला घेऊन येतो. मग वाघ जरी मारायची मला पाळी आली तरी बेहत्तर आहे! पण काहीतरी तुम्हाला घेऊन आल्यावाचून राहणार नाही.’’ असे म्हणून भक्ष्याच्या शोधार्थ तावातावाने बाताराम झोपडीतून बाहेर पडला. तो जंगलात जायला आणि तिकडून भुकेने वखवखलेला एक भयंकर वाघ यायला एकच गाठ पडली. बाताराम दृष्टीस पडताच वाघाने एकदम डरकाळी फोडली आणि जबडा वासून तो बातारामच्या अंगावर धावून आला. तेव्हा बाताराम जीव घेऊन झोपडीकडे पळत सुटला. बाताराम पुढे पळतोय आणि वाघ मागून धावतोय! कसाबसा बाताराम झोपडीच्या दाराशी पोहोचला‚ पण उंबरठ्यावर ठेच लागून तो सपशेल पालथा पडला. वाघाने मागून जी एकदम झेप घेतली तो बाताराम खाली पडल्यामुळे त्याच्या अंगावर न पडता तो दारातून थेट झोपडीत जाऊन आदळला. त्याबरोबर बातारामने टणकन् उडी मारून झोपडीचे दार लावून घेतले आणि आत असलेल्या आपल्या दोन मित्रांना तो ओरडून म्हणाला‚ ‘‘दोस्तहो! या वाघाचे कातडे सोलून त्याला तुम्ही नीट कापून ठेवा‚ तोपर्यंत मी दुसरा वाघ घेऊन आलोच!’’ असे म्हणून बातारामने मागल्या पावली जो सुंबाल्या ठोकला तो पुन्हा काही तेथे परत आलाच नाही!

जिराफाची मान

 भूगोलाचे मास्तर वर्गात आफ्रिकेचा भूगोल शिकवत असता‚ आफ्रिकेत आढळणाऱ्या निरनिराळ्या प्राण्यांची आणि पशूंची चित्रे मुलांना दाखवित होते. दाखविता दाखविता त्यांनी जिराफाचे चित्र वर्गासमोर धरले आणि हसून म्हणाले‚ ‘‘मुलांनो‚ पाहिलात हा प्राणी? किती लांब आणि उंच आहे. बघा याची मान! असा विचित्र प्राणी दुसऱ्या कोठल्याही खंडात आढळून येणार नाही!’’

जिराफाचे ते चित्र पाहून सारी मुलं आश्चर्यचकित झाली. कारण इतक्या लांब मानेचा चमत्कारिक प्राणी त्यांनी कधीच पाहिला नव्हता. चिमुकल्या चिंतूच्या मनावर त्या चित्राचा फारच परिणाम झाला‚ आपल्या जागेवरून तो उठून उभा राहिला आणि गंभीर चेहरा करून त्याने मास्तरांना विचारले‚ ‘‘पण मास्तर मला हे कळत नाही. या जिराफाची मान इतकी लांब काय म्हणून?’’ तेव्हा मास्तर हसून ताबडतोब म्हणाले‚ ‘‘हात् वेड्या इतकी साधी गोष्ट तुला का कळत नाही? अरे या जिराफाचे डोके त्याच्या शरीरापासून अतिशय लांब असल्याकारणाने परमेश्वराला त्याची मान लांब करणे भागच पडले. न करून करतो काय तो! कळले आता?’’ वर्गातल्या साऱ्या मुलांनी ताबडतोब माना डोलावल्या. चिंतू डोके खाजवित खाली बसला

एकदा काही कवी मंडळींबरोबर गडकरी सिंहगड पाहायला गेले. तेथे डोणागिरीच्या कड्यावर उभे असताना पुष्कळशा कवींना काव्य रचण्याची स्फूर्ती आली आणि जो तो ‘उद्धवा शांतवन कर जा’ या चालीवर ऐतिहासिक कविता लिहू लागला. गडकरी शांतपणे उभे होते. तेव्हा कोणीतरी त्यांना विचारले की‚ ‘‘काय हो गडकरी‚ डोणागिरीचा कडा पाहून तुम्हाला एखादी कल्पना कशी सुचत नाही?’’ त्यावर गडकरी म्हणाले‚ ‘‘हा कडा बघून एक उत्तम कविकल्पना या क्षणी माझ्या मनात आली आहे की‚ साऱ्या कवींना एका पोत्यात घालून खाली ढकलून देण्यासाठी डोणागिरीसारखा दुसरा सोईस्कर कडा नसेल या महाराष्ट्रात!’’

 राज्यकर्त्यांना अंदाजपत्रकाची जुळवणी करताना कर लादण्यासाठी नवी नवी क्षेत्रे शोधावी लागतात. विवाहित जोडपी ही विविध खर्चाखाली भरडली गेलेली असतात. ‘एकटा जीव सदाशिव’ अशा ब्रह्मचाऱ्यांना त्या मानाने खर्च कमी असतो. हा विचार जर्मनीमध्ये केलेला आढळतो. महायुद्धाच्या काळात नव्या कराच्या यादीत ‘ब्रह्मचाऱ्यावर कर’ लादण्याची कल्पना पुढे आली.

त्याबाबत खुलासा मागताना हिटलरने विचारले‚ ‘जनतेला हा कर झेपेल का?’

त्यावर एका अविवाहित नागरिकाने विनंती केली‚

‘तंगीच्या काळात कच्च्या मालावर जकात बसवू नये.’

तिघे कोण

  

एका तरुणीने आपला हात वेगवेगळ्या वेळी तीन पुरुषांच्या हातात दिला. एकदा तिचा चेहरा हसरा दिसला. दुसऱ्या वेळी काळजीयुक्त दिसला‚ तर तिसऱ्या वेळी रडवेला झाला.

तर हे तिघे कोण असावेत?

उत्तर - अनुक्रमे नवरा‚ डॉक्टर व कासार

तीन जणांनी तरुणीची चुंबने घेतली. त्या वेळी कधी कधी ती रडे‚ तर कधी रागवे‚ कधी कधी लाजेही!

तर या चुंबन घेणाऱ्या व्यक्ती कोण असाव्यात?

उत्तर - अनुक्रमे आई‚ मैत्रीण आणि नवरा

 मास्तर:- महिला आणि पुरुष या दोघांमध्ये तुम्हाला उत्तम कोण वाटतं ?

मन्या :- पुरुष…कारण मी आतापर्यंत कोणत्या महिलेचं नाव उत्तम ऐकलं नाही 🫣

 *पत्नी~*

"चहा कसा झालाय?" 🤔

*पति~*

"छानच, मस्त.."👌

*पत्नी~*

"आपला मुलगा म्हणतोय बेक्कार झालाय.." 🤨

*पति~*

"लहान आहे तो, *लग्न झाल्यावर* कळेल त्याला.." 🫣

🤣😂🤣😂😊

 ब्रिटिश बारमध्ये, ठरवून केलेल्या लग्नाविषयी खालीलप्रमाणे एक छोटी चर्चा झाली: 😎

इंग्रज माणूस: 

कसे शक्य आहे 

तुम्ही एखाद्या स्त्रीला ओळखण्याआधीच तिच्याशी लग्न करता? 🤔

भारतीय माणूस: 

कसे शक्य आहे

तुम्ही एखाद्या स्त्रीला ओळखल्यानंतर तिच्याशी लग्न करता? 🫣

🤣😂🤣😂😊

 पुर्वी दुकानात लिहलेले असायचे

*ग्राहक देवता आहे*

*तेव्हा देव असल्याचे फिलींग यायचे.* 😇

आता लिहलेले असते

*'तुमच्यावर कँमेऱ्याची नजर आहे '* 😉

 *आता चोर असल्याचे फिलींग येते.* 🫣

*रिश्ता वही, सोच नयी ...* 😃

🤣😂🤣😂😊

 मुलगा: तुम्ही अगदी माझ्या बायकोसारख्या दिसता!🥰

मुलगी: बरं, तुमच्या बायकोचं नाव काय आहे? 🤔

मुलगा: माझं अजून लग्न झालेलं नाही! 🫣

🤣😂🤣😂😊

 मॅनेजर : तू इतका टॅलेंटेड आहेस, मग माझ्या टीममध्ये काम का करत नाहीस? 🤔

तो : सर, मी तुमच्या टीममध्येच आहे. 😊

मॅनेजर : ते मलाही माहिती आहे... मी विचारतोय, काम का करत नाहीस? 🫣

🤣😂🤣😂😊

 मन्या मार्कशीट घेऊन घरी येतो... 

मन्याचे वडील सहीच्या ठिकाणी अंगठा लावतात. 😇

मन्या : बाबा ! तुम्ही तर इंजिनीअर आहात, मग हा अंगठा कशाला? 🤔

बाबा : तुझे मार्क बघून शिक्षकांना वाटायला नको की तुझा बाप शिक्षित आहे. 🫣

🤣😂🤣😂😊

 *😁 खळखळून हसा - "व. पु. ...एक विनोदी कविता..."* 😁

लग्नापूर्वीचे तें गुलाबी दिवस

लग्नानंतर मात्र राहत नाही,

एकदा लग्न लावून दिलं की

देवसुद्धा खाली पाहत नाही. 🤗

मग लग्नापूर्वीचा तो हुशार नवरा,

तिला भलताच चक्रम वाटायला लागतो.. 😉

आणि हळुहळू तिच्या चेह-यावरचा

प्रेमळ मुखवटा फाटायला लागतो.

आपला नवरा बैल आहे,

असं प्रत्येक बाईला वाटत असतं..

त्याच्या त-हेवाईक वागण्याचं दुःख

तिच्या मनात दाटत असतं 🙃

त्याचा तो गबाळा अवतार..

तिला नीट्नेटकं राहयचं असतं.

तिला चार दिवस सासूचे.. 😊

तर त्याला स्पोर्ट्स चॅनल पाहायचं असतं.

लहान मोठ्या चाकाचा हा संसाराचा रथ

पळत कसला, रांगत असतो,

कोण म्हणतो लग्नाच्या गाठी

देव स्वर्गात बांधत असतो. 😜

ती थोडी तरी त्याच्यासारखी वागेल,

असं प्रत्यक्षात घडत नाही. 😃

त्याच्या स्वप्नाचे पंख लावून,

ती त्याच्या आकाशात उडत नाही.

तो गच्चीत तिला घेऊन जातो,

इंद्रधनुष्यावर चालायला..

ती सोबत पापड कुरड़या घेते,

गच्चीत वाळत घालायला.😀

त्याच्या डोळ्यात क्षितिजावरची

लखलखती शुक्राची चांदणी असते,

हिच्या डोक्यात गोडा मसाला

आणि वर्षभराची भाजणी असते.😄

आपली बायको म्हैस आहे,

असं हा रेडा सगळ्यांना सांगत बसतो 😃

कोण म्हणतो लग्नाच्या गाठी

देव स्वर्गात बांधत असतो.

*-व. पु. काळे*

😃

 माझ्या घरात सहा बल्ब आणि आठ ट्यूबलाईट आहेत. 😇

तरी पण बायको म्हणते तुम्ही आजपर्यंत मला अंधारात ठेवलंय .. 😉

असं कुठं असतं व्हय, आता बहुतेक हॅलोजन लावावा लागेल 🫣

🤣😂🤣😂😊

 एक जोडपं  २५ वर्षात कधीच भांडलं नाही!

एका मित्रानं विचारल- तुला हे कस काय शक्य झालं ??

नवरा-

आम्ही नवीन नवीन लग्न झाले त्यावेळेस शिमल्याला हनिमूनला गेलो होतो. 

तिथे घोडेस्वारी करताना माझी बायको

 ज्या घोड्यावर बसलेली त्या घोड्याने

 उडी मारुन बायकोला खाली पाडली..🤨

ती उठली व परत घोड्यावर बसली अन त्याला म्हणाली ;

 "हे तुझ पहिल्यांदा झालं", 

थोडावेळाने पुन्हा तेच घडल. ती परत बोलली " 

हे तुझ दुस-यांदा  झालं"

आणि जेव्हा तेच तिसऱ्यांदा घडलं तेव्हा 

तिने सरळ  त्या घोड्याला दरीत ढकलून दिलं.🤨🐎

मी ओरडलो, 

" ए बावळट, !  .....। तू घोड्याला मारलस ? पागल! "😡

तेव्हा ती मला रागात बोलली  

"हे तुझ पहिल्यांदा झालं".🫣

आणि तेव्हापासुन भांडण तर दूरच ... 

साधा वाद पण नाय केला कधी .. 😉

आम्ही अगदी आनंदी संसार करतो !!!🥰

🤣😂🤣😂😊

 30-35 ठीक आहे हो,

40 पार झालं की कशातच मन लागत नाही...

कुठंही बाहेर पडावस वाटत नाही, 

फिरायला वगैरे पण भीती वाटते..

तिशी च्या आत कसं, लगेच कुठं ही निघता यायचं...

थकवा नाही, कायम उत्साही वगैरे..!

20-25 तर अति स्वीट...

गोंडस गोंडस वगैरे...एकदम टवटवीत... आयुष्याची मज्जाच मज्जा वगैरे....

कसलीच भीती नाही..!

45 पार झाल्यावर तर काय होईल देव जाणो..!!

असो,

ह्या #तापमानात घरीच वामकुक्षी घेणंच योग्य.!!!🫣

काळजी घ्या उष्णता फारच वाढत आहे.!!! 😉

🤣😂🤣😂😊

 तीन दरोडेखोर एका घरात शिरले. ते त्या बाईला म्हणाले, "आम्हाला तुमच्या घराची व्यवस्था बिघडवायची नाही आणि तुम्हाला इजा करायची नाही, म्हणून आम्ही इथे सोफ्यावर बसलो आहोत. तुमच्याकडे जे काही पैसे आणि दागिने आहेत ते घेऊन या."

त्या बाईने पैसे आणि दागिने आणले. दरोडेखोरांचा म्होरक्या म्हणाला, "तुमच्या लग्नाच्या वाढदिवसानिमित्त तुमच्या पतीने भेट म्हणून दिलेली हिऱ्याची अंगठी कुठे आहे?"

ती गप्प राहिली आणि अंगठी आणून त्यांना दिली.

"तुमच्या बहिणीने दुबईहून पाठवलेले घड्याळ घेऊन या." बहिणीने दिलेली भेटवस्तू देताना तिच्या डोळ्यात अश्रू होते.

"आता तुमच्या परवानगीने आम्ही 'नेस्कॅफे'ची इन्स्टंट कॉफी पिऊ."

कॉफी प्यायल्यानंतर दरोडेखोरांचा म्होरक्या म्हणाला, "आता कालचा उरलेला अननसाचा केक घेऊन या."

 जेव्हा दरोडेखोरांनी सर्व सामान नेले, तेव्हा ती बाई संकोचून म्हणाली, *"तुम्ही लोक खूप व्यावसायिक आणि नीतिमत्ता असलेले दरोडेखोर आहात. आमच्या घरातल्या वस्तूंबद्दल तुम्हाला कसे कळले?"*

*दरोडेखोरांच्या म्होरक्याने चेहऱ्यावर मास्क नीट करत म्हटले, मॅडम, आम्ही तुमचे 'फेसबुक फ्रेंड्स' आहोत.*

आम्ही तुमच्या पोस्ट्स नियमितपणे वाचतो. आम्ही तुमचा स्टेटससुद्धा तपासतो. 🫣

सोशल मीडियावर सर्व काही पोस्ट करणाऱ्या सर्वांना समर्पित

🤣😂🤣😂😊

 पत्नी नवऱ्याकडे वळून म्हणाली: "मी तुमच्याशी बोलत होते आणि तुम्ही सहा वेळा जांभई दिली, मी तुम्हाला कंटाळा आणतेय का?" 😡

नवरा म्हणाला: "त्या जांभया नव्हत्या. ते बोलण्याचे सहा अयशस्वी प्रयत्न होते." 🫣

🤣😂🤣😂😊

गर्मीचा कहर

रात्री बेडरुम मध्ये 2-3 मच्छर फिरतांना दिसले....

मी उठून ऑल आऊट लावणार तेवढ्यात एक मच्छर म्हणाला..

*"काका तुमची शपथ, चावणार नाही....* 🙏

*बस थोडा वेळ AC मध्ये बसु द्या"* 🫣

🤣😂🤣😂😊

 माझ्या शेजारणीचा नवरा आठवड्याभरापूर्वी कामानिमित्त दुबईला गेला आहे...🛩️

काल त्याची पत्नी त्यांची बेडरूम साफ करत असताना तिला त्याचा पासपोर्ट सापडला...🫣

🤣😂🤣😂😊

 *समोरच्याला कधीही कमी समजू नका.*😇

*कदाचित  ते* 😉

*तुमच्यापेक्षाही जास्त येडं असेल.*🫣

🤣😂🤣😂😊

 कालू प्रवचनाला गेला आणि मार खाऊन परत आला. त्याच्या मित्राने विचारले, "अरे दादा, हे कसे झाले?"🤔

कालू म्हणाला, "माझी काहीच चूक नसताना मला मार बसला." 🥴

महाराज असा उपदेश करत होते की, पती-पत्नी एकाच सायकलच्या दोन चाकांसारखे असतात. 😇

मी उभा राहून विचारले, "जर आपण आपल्या शेजाऱ्यासोबत मिळून एक रिक्षा बनवली, तर तुमचा काही आक्षेप असेल का?"😉

मी  काही चुकीचा प्रश्न विचारला तर नाही ना? 🫣

🤣😂🤣😂😊

 शाळेतील पहिल्या दिवसाचा किस्सा😇

.

शिक्षक मुलांची ओळख करून घेताना एका मुलाला विचारतात, "बाळा, तुझे वडील काय काम करतात?"🤔

.

.

.

मुलगा सांगतो, "आई सांगेल ते"!!🫣

🤣😂🤣😂😊

 रात्री सहज नवरा बायकोला म्हणाला..

नवरा :-

पुन्हा जावे शाळेत

पुन्हा ती दिसावी

भले लागू दे शिकाया

लासावी मासावी

बायकोचे उत्स्फूर्त उत्तर:-

बनून आता गोसावी

जी आहे ती सोसावी

विसरून आता लसावी, मसावी आठवणीने उद्या भांडी घासावी जमलचं तर फरशी पण पुसावी..🫣

🤣😂🤣😂😊

 जन्म आणि मृत्यु देवाच्या हातात आहे,

आपल्या हातात फ़क्त मोबाइल...

🤣😂🤣😂😊

आजकाल ची पोरं मोबाईल थोडा जुना झाला तर लगेच कचऱ्याच्या डब्यात फेकून दुसरा नवीन घेतात

आणि एक आम्ही होतो

फुगा फुटला तरी त्याची चमन गोटी करून डोक्यात फोडत बसायचो

🤣😂🤣😂😊

सकाळपासून रात्री झोपेपर्यंत

मोबाईल वर स्क्रोल करुन

४-५ किमी तर अंगाठाच चालत असेल..

🤣😂🤣😂😊

साधेपणा तिचा काय सांगावा,

ती आज देखिल chatting करताना

डोक्यावर पदर घेते

🤣😂🤣😂😊

आमच्या लहानपणी 2G, 3G, 4G, असं काहिच नव्हत,

फक्त, *गुरू G होते.* एक काना खाली मारली की,

पोरं आपोआप रेंज मध्ये यायचे

🤣😂🤣😂😊

आजकाल 8 वी 9 वी ची पोरं पण सर्रास

सिगारेट ओढतात आणि आम्ही एक होतो

बोरं पण सांभाळून खायचो चुकून गिळल गेलं तर पोटात झाड येईल या भीतीने

🤣😂🤣😂😊

आयुष्यात इतकी खाली मान घालायची वेळ कधीच नव्हती आली

जितकी या मोबाईल मुळे आलीये

🤣😂🤣😂😊

* आधुनिक संस्कार "

वडील श्रीखंड घेऊन येतात.

मुलगा लगेच हात न धुता डबा उघडायला जातो...

इतक्यात आईचे लक्ष जाते. त्याला जोरात धपाटा मारते आणि म्हणते,

"किती वेळा सांगितले.... आधी....

फोटो काढून *Whatsapp वर टाकायचा आणि

नंतरच खायच

🤣😂🤣😂😊

काय मज्जा आहे आजच्या शाळेतल्या पोरांची

त्यांना लवकर "प्रेम" करायला

मिळतय....

आणि आम्ही ९ वी १० वीत "प्रमेय" सोडवुन सोडवुन मेलो

🤣😂🤣😂😊

 पहाटेच जाग आली 

कोणी टकटक करीत होते,🤛🏼

दार उघडून पाहिले बाहेर 

तर कुणीच उभे नव्हते...🤔

आवाजाच्या दिशेने बघताच 

खिडकीवर दिसला एक पक्षी,🐥

चोचीने टकटक करीत तावदानावर 

उमटवीत होता नक्षी...🐧

"का रे बाबा?" विचारले तर म्हणाला,

"भाड्याने मिळेल का एखादे झाड 🌳

घरटे बांधण्यासाठी?,

एकटा कुठेही कसाही राहिलो असतो 

पण जागा हवी 

पिल्लांसाठी...🐣

 

तुमच्या भाऊबंदांनी लुटले 

आमचे रान केले निर्वासित,🤯

बेघर झालोच दाण्यापाण्यासाठी 

असतो आता फिरस्तित...

वर पुण्यं म्हणून ठेवतात गच्चीत 

थोडे दाणे अन पाणी,🍲🫙

पण निवाऱ्याचे काय? 

हे लक्षात घेतच नाही कुणी...

पोटाला हवेच, खातो ती भिक 

अन नेतो थोडे घरी,🦜

खायला तर हवच, 

जरी डोक्यावर छप्पर नसले तरी...🐦

कधीकधी वाटते  करावी आत्महत्या🦉

बसुन विजेच्या तारेवर,

किंवा द्यावा जीव लोटून 

त्या उंच मोबाईल टाॅवरवर...🦇

 

जसे मग आत्महत्ये नंतर 

सरकार काही देते शेतक-याला,🦩

तसेच मिळेल का एखादं झाड 

माझ्या पिल्लांना तरी आस-याला"🕊️

ऐकून मी चक्रावलो, खरचं 

एवढा विचार मी नव्हता केला,🦃

जंगलतोडीत त्यांच्या घरांचा 

विचार कुठेच नाही झाला...🦤

मी हात जोडून म्हटले, 

"त्यांच्या वतीने मी तुझी माफी मागतो,🦢

पण आत्महत्या करू नको 

खरचं मनापासुन सांगतो...🦚

तोपर्यंत कुंडीतल्या रोपावर 

बांध वनरुम किचन खोपा,🐓

अडचण होईल पण आत्ता तरी 

एवढाच उपाय आहे सोपा..."🦅

तो म्हणाला, "खुप उपकार होतील, 

पण भाडे कसे देणार?",🦆

"रोज त्रिकाळ मंजुळ गाणी ऐकव, 

बाकी काही नाही मागणार..."🦜

तो म्हणाला, "मला तुम्ही भेटलात 

पण बाकी नातलगांच काय?,🦋

त्यांना पण घरट्यासाठी जागा हवी, 

कुठे ठेवतील पाय...?"🐾

"अरे लावताहेत आता झाडे 

अन जगवतात आता कुणी कुणी,🐸

बदलतेय चित्र हळू हळू, त्यांना सांग 

आत्महत्या करू नका कुणी..."🙈

ऐकुन तो पक्षी उडाला 

काड्या जमवायला घरट्यासाठी,🌿

अन मी पण मोबाइल उचलला 

तुम्हा सगळ्यांना हे सांगण्यासाठी...🙊

त्याची खिडकीवरची टकटक 

माझ्या मनाचे उघडले कवाड,⛩️

वाचुन तुम्ही पण लावाल ना 

कुंडीत वा अंगणात एकतरी झाड...🌱

*निदान एक तरी झाड !*🌴

  🌳🌳 🌳🌳🌳

 लहानपणी झोपेत हसलो की आई बोलायची सटवाई हसवतेय..😉

आणि आता झोपेत हसलो की बायको बोलते कोणती सटवी हसवते.🫣

🤣😂🤣😂😊

 👩एक बाई आपल्या आवडीचा रुमाल बँक कॅश काऊंटरवर विसरून जाते. 

ज्याकुणाचा आहे तो घेऊन जाईल असा विचार करून कॅशिअर बाजूला ठेवून देतो पण गडबडीत कॅशिअर कडून त्यावर २-४ स्टँप मारले जातात.

काहीवेळानं ती बाई आपला रुमाल शोधत येते. कॅशिअर तिला रुमाल देतो, ती रुमालावर शिक्के बघते, रागाने हे काय माझा रुमाल खराब केलात?

कॅशिअर पण चिडतो कोणी सांगितलं तुम्हाला इथं विसरून जायला ?

वादावादी वाढते आणि 

बाई चिडून तणतणत मॅनेजरच्या केबिन मध्ये जाऊन त्याला सगळं सांगते. 

मॅनेजर तिच्या कडून रुमाल मागून घेतो आणि त्यावर "All stamps are cancelled" चा शिक्का मारून त्यावर आपली सही करून त्या बाईला रुमाल परत करत सांगतो  "हे घ्या मॅडम आता रुमालावरचे सगळे स्टॅम्प कॅन्सल झालेत" 🫣

*स्टेट बँक ऑफ....*        

*..पुणे मेन ब्रँच* 

🤣😂🤣😂😊

 टिना : तुमचे पती कोणत्या क्षेत्रात काम करतात? 🤔

मिना: तेल आणि वायू. 😉

टिना: व्वा!, त्यांची पोस्टिंग कुठे आहे?🤔

मिना: स्वयंपाकघरात. 🫣

🤣😂🤣😂😊

 *जोशी: मी असं ऐकलं की तुमचा फोन कुणीतरी चोरला.*

*बापट: हो !*

*जोशी : मग त्याचा चार्जर मला द्याल का ?*🫣

🤣😂🤣😂😊

 वेळ आणि साबण वगळता, जर कोणती गोष्ट तुमच्या हातून निसटत असेल, तर ती म्हणजे...😉

साध्यस्थितीत आंब्याची कोय ....🫣

🤣😂🤣😂😊

 पत्नी: तुम्ही त्या बाईकडे एवढा वेळ का बघत आहात? 🤔

.

.

.

हुशार नवरा: - ही 'बनारसी साडी' तुझ्यावर किती छान दिसेल याचाच मी विचार करत आहे.......!!! 🫣

🤣😂🤣😂😊

 *कडक उन्हात घरातून बाहेर पडू नका,*

*नाही तर _हत्तीच्या पायाखाली_ देण्यात येईल ....*

अशी जरी सरकारने घोषणा केली तरी सुद्धा  लोक घरा बाहेर पडणारच....

.

.

.

*हत्ती केवढा आहे ते बघायला* 🫣

🤣😂🤣😂😊

 पत्रकार :-

झुकेरबर्ग सर. . .  फेसबुक पेज ला 'भिंत' (wall)  म्हणावं हे तुम्हाला कसं सुचलं ?🤔

झुकेरबर्ग :- 

माझी आजी एकदा सहली साठी भारतात कोकणात आली होती तिथे तिने एक म्हण ऐकली - 'रिकामा न्हावी भिंतीला तुंबड्या लावी'.😉 

त्यावरून मला हे सुचलं. 🫣

🤣😂🤣😂😊

 बायको- अहो कार्यक्रमाला जायला एक पण चांगली साडी नाही...😒

नवरा-मला माहीत होतं म्हणून मी तुझ्यासाठी साडी आणलीय...😊

बायको-अय्या खरच किती छान कुठून आणली माझ्याकडे अशी साडी नव्हती...🥹 

*नवरा-आपल्याच कपाटातून...🫣*

🤣😂🤣😂😊

 जर तुमच्याकडे पाहून 

कोणी तुम्हाला वेडा म्हणत असेल तर

त्याच्यावर रागावू नका 😉

फक्त एकांतात जा 😇

आणि विचार करा 🤔

हि माहिती फुटली कशी ? 🫣

🤣😂🤣😂😊

 बायको :

बोलता बोलता आपल्या लग्नाला 30 वर्षे झाली. 😉

नवरा - 

मग एवढं बोलायचं कशाला? 🫣

🤣😂🤣😂😊

 🪷

जे टाळणे अशक्य ।

दे शक्ती ते सहाया ॥

जे शक्यसाध्य आहे ।

निर्धार दे कराया ॥

मज काय शक्य आहे ।

आहे अशक्य काय ॥

माझे मला कळाया ।

दे बुद्धी देवराया ॥

- *डॉ. आनंद नाडकर्णी*

😊

 *माझ्या मित्राने गेल्या महिन्यात 1 कोटी कमावले.*💵💰💲🪙

तो 26 वर्षांचा आहे👦

आयआयटी नाही. आयआयएम नाही.📜 

अभियांत्रिकी शिक्षण अर्धवट सोडले.🚂

पहिला पगार: 24 हजार. 🥴

गेल्या महिन्यात: 1 कोटी. 🤑

काय बदलले? 🤔

त्याने नोकरी शोधणे थांबवले. 😉

.

.

.

आणि *वडिलांची जमीन विकायला सुरुवात केली*. 🫣

🤣😂🤣😂😊

 दुसऱ्याला व्हॉटस्‌ॲप मध्ये वाट पहायला लावून ...🤨

तेवढ्या वेळात आपण फेसबुकला फिरून येणे ...😉

याला *इ-पाप* म्हणतात ...🫣

🤣😂🤣😂😊

 मध्यंतरानंतर, अंधारात आपल्या जागेवर परत येत असताना, एक स्त्री कोपऱ्यात बसलेल्या प्रेक्षकाला म्हणाली,"दादा, बाहेर जाताना मी तुमच्या पायावर पाय दिला का?🤔

प्रेक्षक (रागाने): हो, तुम्ही माझा पाय चिरडलात , आता माफी मागता का?🤨

स्त्री: माफी नाही दादा, याचा अर्थ माझी जागा याच रांगेत आहे हे माहिती करून घ्यायचे होते 🫣

🤣😂🤣😂😊

 जो आवडे सर्वांना तोची आवडे देवाला हे ऐकल्यापासून मी सर्वांना आवडेल असं काम करणे बंद केलेले आहे.😉

उगाचच रिस्क नको...🫣

🤣😂🤣😂😊

जावईबापूंचे प्रकार

आपल्याकडे जावईबापूंचे पाच प्रकार सांगितले जातात. ते पुढीलप्रमाणे -

*१) साखऱ्या जावई* 

साधारणत: २% जावई या प्रकारात मोडतात. हे जावई १०० कि.मी.पेक्षा लांब किंवा परराज्यात अथवा परदेशात असतात. त्यामुळे हे वर्ष-दोन वर्षातून सासुरवाडीला जात-येत असतात. म्हणून या जावयांना खाण्यासाठी गोड-धोड पदार्थ तसेच कपडे-लत्ते देवून त्यांचा मानपान होत असतो. चांगलीच बडदास्त असते यांची, कुठे बसवू अन् कुठे उठवू ? अशी अवस्था सासरच्या मंडळींची होत असते, म्हणून यांना *'साखऱ्या जावई'* असं म्हटलं जातं. जावयांमध्ये उत्तम प्रकार हाच आहे... 

*२) भाकऱ्या जावई* 

या प्रकारात ९५% जावई मोडतात. हे जावई सासुरवाडीच्या जवळपासच राहतात, तर काही एकाच शहरात राहतात. हे सासुरवाडीला वरचेवर/वारंवार जात-येत असतात. तर काही वेळेस बायकोला तिच्या आई-बाबांची  आठवण आली तर तिच्या सोबत सुध्दा जावे लागते. यांचे जाणे-येणे नेहमीचे असते, त्यामुळे या जावयांना जेवणासाठी जो घरात स्वयंपाक केलेला असतो, तोच वाढला जातो. तर कधी-कधी फक्त चहावर भागविले जाते... हे नेहमीचेच आहेत, *'नित उठे, अन् कपाळ बसे.'* या म्हणीतल्या उक्तीप्रमाणे, म्हणून यांना काही खास मानपान नसतो, म्हणून यांना *'भाकऱ्या जावई'* असं म्हटलं जातं.

*३) ढोकऱ्या जावई* 

या प्रकारात २% जावई मोडतात. हे *'घरजावई'* असतात. या जावयांना घरात पाणी सुद्धा स्वतः घ्यावे लागते. तर कधी कधी घरात भाजीपाला, दूध अशा वस्तू सुध्दा आणून द्याव्या लागतात. झाडलोटीची कामे पण करावी लागतात. घरजावई म्हणून मानपान तर सोडा, पण दिवसांतून एक वेळेस तरी यांचा अपमान नक्कीच केला जातो. म्हणून यांना *'ढोकऱ्या जावई'* असं म्हटलं जातंय्.

*४) दयावान जावई* 

हे जावई सासरच्या लोकांना कायम मदत करीत असतात. बायकोचं ऐकतात, शालकाला उसने पैसे देतात. सासरची मंडळी त्यांना कायम गोड-गोड बोलून हरभऱ्याच्या झाडावर चढवून चांगलेच लुटतात. हे एक-दोन वर्षातून सासरी येत-जात असतात, त्यावेळी त्यांच्याकडे आजूबाजूचे लोक सहानुभूतीपूर्वक बघतात म्हणून यांना *'दयावान जावई'* असं म्हटलं जातंय्.

*५) बेरकी जावई*   

हे दूर असोत किंवा जवळ ते सासुरवाडीला जातच नाहीत अन् गेलेच तर त्यांना हवं तेच जेवायला करावं लागतं, तेवढं करूनही ते गोड काही बोलत नाही, तुसडेपणाने वागतात, म्हणून यांना *'बेरकी जावई'* असं म्हटलं जातंय्.

शेवटी आपल्या पूर्वजांनी अर्थात आपल्या माता-भगिनींनी *'जात्यावरच्या ओवीत'* म्हटलंच आहे, की

*१) जावाई, जावाई नको करू तू मायबाई,*

*जिन्ही वं दिधा जन्म, तिना तिले झाया नही.*

*२) जावयाची जात फार बेईमान सांगती,*

*'लक्ष' गं केलं दान, तरी माझ्या 'ताई' ला गांजती.*

शेवटी जावयाच्या महिमेचं कौतुक करतांना सासुबाई म्हणतात,

*"शंभर ब्राह्मण, एक जेवाले जावाई,*

*म्हणून 'दादासले' पुण्य काशीतून सवाई."*

 आपल्या पत्नीला दुःखी पाहून पतीने विचारले,"तू इतकी उदास, विचारात गढलेली का दिसत आहेस… काय विचार करत आहेस? काय झालं?🤔"

पत्नी म्हणाली, "नाही, त्यात काही विशेष नाही."😉

गेल्या काही दिवसांपासून विचार करतेय , माझ्या 'प्रयत्नां'मध्ये काय कमी आहे याबद्दल मला काळजी वाटत आहे की लग्नाला इतकी वर्षे होऊनही तुम्ही अजूनही हसत आहात .🫣

 बायकोने पार्लर मध्ये जाण्यासाठी दोन हजार मागितले.🤔

नवऱ्याने मोठ्या मनाने पाच हजार देत म्हणाला, दोन हजारात काही होणार नाही. 😇

बायकोने नवऱ्याला का तुडवले समजले नाही. 🫣

 *डॉक्टर* - बाळा आ कर आ,

आई - त्याला फक्तं इंग्लिश कळतं !😇

*डॉक्टर* - बरं, बाळा, "ओपन योर माऊथ".. 🤔

*आई* - थांबा, मी सांगते. "बाळा,

डू आ, डू आ.... "सेमी इंग्लिश" आहे तो...🫣

डॉक्टर आ वासून पहात राहिले 🥴

 *मराठी भाषेची किमया*

तो नववीत होता 

तेव्हा 

ती आठवीत होती...

.

.

.

.

आता

ती नवविवाहित आहे...

आणि तो तिला आठवीत आहे!

चंदुला सरकारी नोकरीचे नियुक्तीपत्र मिळताच कार्यालयात हजर झाला...

सर्व कागदपत्रे तपासून पाहिल्यावर....

हेडक्लार्क :- बाकी सर्व ठिक आहे. परंतु तुम्ही सोबत सोडा, बर्फ आणि खारे दाणे का आणले आहेत ???

चंदु :- सर, नोकरीच्या नियुक्तीपत्रात असे नमुद केले आहे की, तुम्हाला क्वॉर्टर देण्यात येईल.

हेडक्लार्क तेव्हापासून सुट्टीवरच गेला आहे.

जेव्हा तुमच्या आयुष्यात संकट सुरू होते, तेव्हा तुमचे सर्व मित्र आणि नातेवाईक तुमच्या पाठीशी उभे राहतील...!

जर तुम्हाला विश्वास बसत नसेल तर...

तुमचा लग्नाचा अल्बम पहा...!!!

बर्फाच्या कविता

१

एका अमरत्वाच्या संथपणानें ओघळणारा बर्फाचा पाऊस चिरनिद्रेतील माझ्या प्राक्तनाचे रंग बांधणारा बर्फाचा 

पाऊस. व्योमव्याकुळ अंधारातुन भुरभुरणारा बर्फाचा 

नाद; गात्रागात्रांच्या हांकेवर जमलेले बर्फ-शिल्पाचे मंद अविनाशी स्तूप....

अंधाराच्या प्राणगन सुगंधावर कोसळणारी बर्फाच्या 

थडग्यांची आरास. त्वचेच्या मेण्यांतून उतरणाऱ्या 

चरणांवर वितळणारीं हिमवर्ण शिशिराचीं फुलें.... 

तुझ्या कुशींतील अक्षम्य स्तनांवरून वाहणारे 

चंद्र-वाऱ्यांतील बर्फाचे पराग....

बर्फाच्या मरणकालीन समाधीवरून उजळणारे 

शब्दभांगाराचें दीप ; जशी माझ्या इंद्रियांच्या पार 

वसलेली अर्थसगुणाची नगरी....

अंधाराच्या नशिबांतून सरकणारी बर्फ-उत्सवाची 

यात्रा, जसे तुझ्या पाठीवर ओळीने रचलेले 

प्रकाशाचे मणी....

२

वाऱ्यालाही जागा मिळू नये अशी बंद खोली. 

बाहेर हिमाचीं वादळें घोंगावूं लागलीं आहेत. 

माझ्या रक्तांतील हाडांचें पाणी होऊन मस्तकाच्या 

दिशेनें वाहतें, असें हें दुःखाचें प्रगाढ चिंतन किंवा

अंधाराच्या पृष्ठभागावर उमटणाऱ्या बर्फाच्या सकंप रेषा

डोळ्यांच्या मागील अंधारांतून येणारें हें वादळ; 

एखाद्या महायात्रेसारखें झाडांना झोंबूं पाहतें, 

जसें या निषिद्ध रात्रीं माझ्या दाराशीं कोणी 

टांगा घेऊन आलें आहे......

वारा येऊंच शकणार नाही या खोलीच्या बंद दाराशीं. पायाखालची फरशी किती थंडगार ! जसें मीच बसून 

असावें माझ्या प्रेताशीं.... या बेवारशी डोळ्यांना 

असेंच सोडून जावें या पुस्तकांच्या सांगातीं; तसें यांचें 

पुढें कोण आहे ? मी जसा बर्फातून आलों तसाच 

बर्फातून जाईन ; रात्रीच्या शेवटच्या प्रहरांतील 

रहदारीसारखा.

३

दाराच्या एका विदग्ध फेरींत मी अडकलों. 

मावळत्या सूर्याच्या उदासीन किरणांत वितळणाऱ्या 

कुंतीच्या अपरंपार श्वासांसारखी माझ्या पाठीशीं 

येऊन उभी राहिलीस.

बाहेर बर्फाचा पाऊस पडतो आहे. रक्तांतून जाणारे 

अश्रू आणि शिशिरांतील अनिकेत पांखरें 

तुझ्या अस्थींना बिलगतात; मेघांच्या संधिप्रकाशांतील डोळे आणि पर्वतांच्या कांठाशीं थांबलेली रक्तवर्ण 

सायंकाळ....

बर्फाचा पाऊस पडतो आहे; जशी नियतीच्या शब्दांतून 

गळणारी अर्थाची धूळ.... मंत्रांनी भारलेल्या या

खोलीच्या दिशा आणि पाण्याच्या तळांत निजलेले 

घाटांचे ध्वनी.

अंधाराच्या साह्यानें मी जातो आहे : स्मरणांतून 

उमलणाऱ्या आठवणींसारखा. बर्फाचा पाऊस 

पडतो आहे; जसें माझेंच दुःख सचित्र झालेलें..... 

या कोसळल्या दीपमाळेला टेकून तूं तसेंच उभे 

असावेंस, निदान चंद्रमासांतील स्तनांचीं फुलं होईस्तों....

ऊर्मिले च्या कविता

१

डोळ्यांमधला एक आरसा स्पर्शनि घे आकाश 

मंद जांभळ्या तारेवरती झंकृत हो अवकाश 

सागरवेळा सांज-मठांची सनई ऐकुन घेती 

मुक्या तिरावर पाण्यामधली रंगित पडते रेती.... 

दृष्टीपासुन सजूं लागती मावळतीचीं किरणें

दुःख आपुल्या मिठींत हंसतें जशीं उन्हांचीं वळणे. 

झाडांवरचा मोहर गळतो देह उधळला गेला 

स्मरणयुगांच्या पुढे राहिली दुःखसावळी मिथिला. 

उरीं भरावी किती सघनता जळांत गळती तारे 

कुठून येती इतके हलके तरंग भरले वारे....

२

या हातानें स्तन गोंदुन घे लाव मंदिरीं दिवा 

फूल होउनी अंधाराचे गळुन पडे काजवा .... 

तूं मरणावर मग रेखावें प्राक्तनगंधी मोती 

कीं डोहांवर किणकिणते गे शतजन्मांची भीती.... 

असुन तुझा मी तुझी दूरता.... तुला झाकितो काल 

सांग ऊर्मिले, कुणी बांधिले नयनीं चंद्रमहाल ? 

रंग उदा की उभा उदासिन महामेघ क्षितिजांत 

पायाखाली वाळवंट मग उगवत ये निमिषांत.... 

लाव मंदिरीं दिवा परंतु सोड स्तनांची माया 

मरणावांचुन आज सजविली मीच आपुली काया....

प्रिस्टस्

तुझ्या पायांतून खेडींच्या खेडी ओस पडावी

तसे हे प्रिस्टस्
एका संध्याकाळी बाहेर जमले पठारावर 

मोकळ्या आकाशांत एखादा तारा उगवेल 

म्हणून पाहण्यासाठीं.
ह्यांच्या डोळ्यांना नाहीत खांचा कीं 

कुठल्याही पाण्याचे अज्ञात तळ..... 

घरटें चुकलेल्या पाखरासारखे उन्मळून 

येतात वेळी अवेळी.
ह्यांच्या शरीराच्या छिद्रांतून
आरपार शिरत असतात घटांचे 

त्रिस्तव्याकुळ नाद.
तेव्हां चपापून पाहूं लागतात है, चौफेर, 

महाशून्यांत....
कुठें दिसतें का म्हणून देवाने घडविलेले 

एखादें हृदय, कर्मानें बांधलेले एखादें घर, 

नाहीतर रक्तमांसाच्या संभोगाला उगवणारें 

शिल्पउदास व्याकुळतेचें एखादें फूल....

वार्ड नं. ६ : आर्थोपिडिक्स

 

गीता रॉयच्या आवाजांतील चाकूचें रेशमी 

झळझळतें पातें ;

असंख्य हाकांच्या आर्तपणाचें अंतःकरणावर 

भुरभुरणारें जावळ

या विझत्या डोळ्यासमोर प्रतिबिंबांना 

तोलून धरणारी केरळी नर्स

तिच्या डोळ्यांत एका क्षणांत दिसतात 

कन्याकुमारीच्या रंगीत सूर्याचे उदयास्त.... 

आमच्या उजव्या पायाची दोन हाडें 

मोडली आहेत.

निव्वळ शारीरिक दुःखाच्या अप्रतिम कळा 

दुष्मनांच्या वाट्याला जाऊं नयेत

म्हणून आम्ही घेतल्या

द्यावेंसें वाटतें या यातनांच्या वैकुंठांत

केरळीं माडांना आलिंगन

कळांचा सर्वस्पर्शी ऑर्केस्ट्रा मेंदूच्या कांचेवर

इन्ग्रिड बर्गमनची आसवांत वाहणारी

प्रतिमा रचून जातो;

उजव्या पायाची दोन हाडे मोडली आहेत आणि

खोलीच्या दाराशीं बावीस सप्टेंबरच्या विसराळू 

संध्येचें बोट धरून केरळी नर्स

तिच्या स्तनांचें मीनाक्षी मंदिर रक्तांतून 

चकाकणारें....

राSSमS-S-S राम-S-S

यह वही दर है जहां आबरू नही जाती....

घोड्यांचा प्रचंड कळप अंधारावर धावून

गेला....

तशा सरकल्या सर्व इमारती.

असा पाऊस कधीं पडला नहता....

दुःखवादी तुझी अभिजात आठवण अंगावर ओव्हरकोट 

घालून स्मशानाकडे जाणारी....

सांज

सांज घराला आली

विश्वाची हलवित काया
मांडीवर मी निजलेला
वर तुझी उदासिन माया.

सांज घराला आली 

रत्नांची गळती नगरें 

कौलांवर चढतिल आतां 

घनदाट तमाचीं शिखरें.

सांज घराला आली 

चरणांची जुळवित वेल 

तूं दीप उजळिले जेव्हां 

प्राणांत उगवलें फूल....

सांज घराला आली 

कुरणांतुन फिरल्या गायी
नक्षत्र मिसळले पाणी 

कंठांतच गोठुन जाई....

रंगास्त

कलंडत्या सूर्याचीं रंगदर्शनें नाहींत

समुद्र नाहींत आणि लाटांचे 

आवाजहि नाहींत.

नारायणीचा विदेही मृत्यू :

त्या रात्रीं झाडांना सोडून जाणाऱ्या

अविनाशी फुलांची झड .... 

झडीच्या विलापांत थडीला

लागलेलीं शिवालयें ....

कित्येक वर्षांपूर्वीच्या श्रावणानें तिच्या

गळ्यांत गोंदलेल्या तुलसी रामायणाच्या

प्रतिमा....

दृष्टीला अतीव कारुण्यानें आंधळे

करणारें धुके पसरत असावें

गाभाऱ्यांत ....

अशा दिशा हरवतात आणि अशा

दिशा उगवतात.

मनाचे सर्व आभास, दुखाच्या एवढ्या

समर्थ वैभवांतही असतात

पराधीन, पोरके आणि सर्वस्वी

अनाथ.

स्मृतिगंध

तूं उदास मी उदास मेघही उदासले 

स्मृतींतले विदग्ध नाद पैंजणांत सांडले

तुझ्या तनूंत चंद्रशिल्प सांजली निळीं जळें 

जसा समुद्र आंधळा नि सूर्य दूर मावळे....

मंद मंद वाहते दिव्यांतली अनंतता 

तुझ्या सुखांस गंधवीत लोचनीं निजे कथा....

अंगणांत ये सजून मृत्यु रोज एकला 

पावसाळिं ये जसा नदीस पूर सावळा....

कुठें धुक्यांत चाललीस गर्दलें नभावरी 

विश्वमंदल्या दिठींत रात्र थांबली जरी....

आसवांत पापणी

सावल्या विसावल्या नि 

विश्वतेज मावळे

आरतींत नादतील

सजल सांध्य देउळें

सांद्र रंग, सूर संथ

क्षितिज स्फुंदतें अबोल

मूक वर्तुळांत शब्द-

शून्य हा विराट गोल !

गगन हें कुठें सरे नि

रंग हा कसा निळा

दूर पाहतो उदास

संथ भास एकला

मी इथें व्यथालयांत

दुःख सांगतों तुला

घे मला कुशींत आज

पावलांत श्रृंखला !

संपणार ना कधींहि

रात्र घोर पापिणी

ओंजळींत हीं फुलें नि

आसवांत पापणी!

फूल

हिममंद कणांचा खांब 

जसें प्रतिबिंब 

जडावें नयनीं,
मेघांवरचा रंग मालवुन 

दूर निघाले कोणी....

दूर निघाले कोणी, अवघें—

- दुःखच नेत्रीं जडलें 

अंबर वरती विरलें
सांज - विसरल्या रात्रींपाशी
प्राणच मदिरा प्याले....

प्राणच मदिरा प्याले, नुरला -
दूर नदीचा पूल
भूलच सगळी भूल
धुळित हरवला चंद्र कुणाचा
धूळच झाली फूल....

ऊर्मिला

त्या दाट लांब केसांचा 

वाऱ्यावर उडतो साज

दुःखांत अंबरें झुलती

कीं अंग झाकते लाज....

तरि हळू हळू येते ही

संध्येची चाहुल देवा

लांबती उदासिन क्षितिजें

पाण्यांत थांबल्या नावा....

देहास आठवे स्पर्श 

तूं दिला कोणत्या प्रहरीं 

कीं धुकें दाटलें होतें

या दग्ध पुरातन शहरी ....

सुख असें कळींतुन फुलतें 

व्यापतो वृक्ष आभाळ 

छायाच कशा दिसती मग 

आपुल्यापरी खडकाळ

आटले सरोवर जेथें

का मोर लागतो नाचूं ? 

तूं सोड ऊर्मिले आतां

डोळ्यांत बांधिला राघू....

चिमणी

मावळत्या संधिप्रकाशांत मी शून्यपणें 

बसून आहें.

मागचें आणि पलीकडचें मला 

कांहीच दिसत नाहीं,

शेवटच्या कांही क्षणांसारखे स्मृतीचे 

दिवे अंधुक झाले आहेत.

उंदरांनी कुरतडलेल्या कवितांचे कागद 

माझ्या उशाखाली आहेत.

माझी एकच इच्छा आहे आतां ; 

तुझ्या विटलेल्या पदराच्या ओबडधोबड 

धाग्यांनी एक चित्र विणावें

आणि रंगीत तावदानांच्या कांचांना फोडून 

येणाऱ्या चिमणीच्या धक्क्यानें, गर्द शाईचा 

निळा सागर त्यावर कलंडून जावा....

वार्ता

झाडांच्या अंगव्याकुळ डोहांतील वार्ता. 

वार्ता माझ्या पापाची.

जसें माझ्या आयुष्यांतून उठून गेलें

कुण्या मुग्ध मायाळू देहाचें मरण...

ऊर्मिले, माझ्यापुरतें आणि ईश्वरासाठीं तुझें हंसगीत.

उध्वस्त फुलांच्या परागांतून यावेत

सोनेरी पावसाचे

अनोळखी संदेश....

जसे जीविताच्या व्यामोहांत समुद्र आणि

त्याचें दीर्घदुःखी पाणी.

डोळ्यांच्या पाताळांत चंद्रदुःखानें पसरावें 

काजळ ; तशी ही सायंकाळ.

सांपडत नाहीं मन माझें, उभ्या शरीराला 

साद घालीत अंधार पुढे येतो आहे 

जशी पाण्यावर तरंगणारी निःशब्द 

एकाकी कमळें ...

वाट

तूं येशील म्हणून मी वाट पाहतों आहे 

तीही अशा कातरवेळीं,  
उदाच्या नादलहरीसारख्या 

संधिप्रकाशांत....

माझी सर्व कंपनें इवल्याशा ओंजळींत 

जमा होतात.
अशा वेळीं वाटेकडे पाहणें,
सर्व आयुष्य पाठीशीं बांधून एका सूक्ष्म 

लकेरींत तरंगत जाणें;
जसें काळोखांतहि ऐकूं यावें दूरच्या 

झऱ्याचें वाहणें....
मी पाहतों झाडांकडे, पहाडांकडे, 

तूं येशील म्हणून अज्ञाताच्या पारावरती 

एक नसलेली पणती लावून देतों....

आणि आई नसलेल्या पोरासारखे हे माझे 

शहाणे डोळे, हलकेच सोडून देतों 

नदीच्या प्रवाहांत....

घोडे

मेणबत्तीच्या एकाकी प्रकाशांत तुटलेलीं 

ॲनी फ्रँकच्या डायरींतील अक्षरें. 

मरणाशीं समांतर आकाश कीं पुरांत 

बुडालेलें कॉन्व्हेंट
घोडे येतात तेव्हां आवाज नाहीं, 

जातात तेव्हां साज नाहीं
आतां ग्रंथसंभाराचें घर. कांहीं दिशा शून्य 

कांहीं सामान्य. मध्यरात्रींचा अंधार,
मधें एखादी आठवण, तसा वारा.
इन्ग्रिड बर्गमनचा पुतळा सर्व पाहतो आहे
माझें उरलेले आयुष्य....
घोडे येतात तेव्हां आवाज नाहीं,
जातात तेव्हां साज नाहीं.
प्रदीर्घ आजारानंतर कुठल्याशा प्रदेशांतून तूं येतेस
वाटेंत संगमरवरें तुटलेली, फुलें गळाली, झाडें
अभागी झाली.
माझ्या संमतीशिवाय कोण टाकून जातो झोळींत
त्यांना दिलासा देणारें दुःख
प्रारब्धवादी हिंवाळ्याच्या अंतराळांतून घोडे येतात तेव्हां 

साज नाहीं, जातात तेव्हां आवाज नाहीं.

घर

दुरून दिसतात अदृश्य सीमेसारख्या 

टेकड्यांच्या ओळी.

क्षितिजाच्या सहवासामुळे त्यांचाहि

रंग निळाच भासतो.

मधोमध लांबच लांब मैदान पसरलें 

आहे, मोकळे.

दक्षिणेकडील टोकावर बंगल्यांची आरास,

तिथून जरासें दूर, पायवाटेला, 

चर्चमधील सायंघंटेच्या अंतरावर 

तुझें घर उभे आहे;

मालकंसाच्या अवरोहांत उतरणाऱ्या

गांधारासारखें....

तुझ्या मुद्रेवरील संवेदनांच्या उदास

ओळी माझ्यापर्यंत येऊ लागतात,

तेव्हां डोळ्यांतील बाहुल्यांच्या ज्योतींसाठीं

मीहि क्षणभर स्थिरावतों

मावळता दिवस आणि सावल्यांचे प्रदेश 

सांधणाऱ्या संधिप्रकाशासारखा....

माणूस

घरांनीं आपलीं दारें बंद केलेलीं असतात, 

डोळ्यांना वेढून बसलेल्या अस्तित्वांच्या 

रांगाही निवून जातात.

वैराण आणि एकाकी आकाशाच्या 

पार्श्वभूमीवर संथपणानें हा जात असतो.... 

त्याच्या चेहऱ्यावर कदाचित् कमळांचीं 

सरोवरें उगवली असतील....

परंतु इतक्या लांबून तीं दिसत नाहींत. 

त्याच्या पावलागणिक माझ्या गीतांचीं 

शक्लें होऊन रस्तोरस्तीं सुरांचीं

कारंजी उडतात, आणि तुझ्या-माझ्यापासून 

निघालेला हा दुःखाचा काळोख, केवळ 

त्याच्या निसटत्या स्पर्शानंहि पैंजणासारखा 

रुणझुणत वाहूं लागतो....

इन्ग्रिड बर्गमन्

आषाढांतील भर्जरी मेघांसारखे पूर्ण ऐहिक डोळे 

घेऊन तूं आलीस; नेस्तनाबूत झालेल्या या साथीच्या गांवांत.

विश्वरचनेंतील बर्फाचा शुभ्र पहाडी अहंकार 

या गांवांत आणून सोडलेला....

जशा अनेक बाबी किंवा अरण्यांतील निर्मनुष्यतेच्या

पारावर पडलेलीं हजारों फुलें...

हजारों फुलें तशीं हजारों घरें या अनामिकांच्या प्रदेशांत 

तुझा घोडा तूं मोकळा सोडलास

शिशिराच्या निर्विघ्न कुरणांत....

तो मध्येच दिपून पाहतो, एका नसलेल्या ध्रुवाच्या

दिशेत झिजणाऱ्या तुझ्या देहास.

तुला वाटतात तितके सोपे नसतात तुझे अश्रू

पाण्याच्या सलील संभ्रमांत हलतात जखमी 

ख्रिस्ताच्या घंटा रात्रंदिवस....

गांवावर सांचलेल्या बर्फातून अज्ञात निनादांची 

महापर्वणी जाऊं लागते.

तसें माझ्या झोळींत कांही नाही; जाण्यायेण्याच्या

चित्रलिपित झाडांचा एखादा संगमरवरी सांगाडा, 

तोही चांदण्यांनी शोषून घेतलेला....

फक्त एवढेंच : निःशब्द भासांच्या कांठाला लटकलेलें 

हें स्टेशन आणि संवेदनांच्या आवर्तना झुगारून 

कोण्या मावळत्या संताला तूं दिलेलें

एकाकी आलिंगन.

अंगाईपण

मी अशांत सावलीनें चालणारा

भावसंमोहन जळत आहे माझें 

मावळतीच्या निवान्त क्षितिजावर....

दुःखाचें अभिजात शिल्प उभारशील का

पारदर्शक मरणांत....

सायंकाळ येते तुझ्या उदास

दुःखासारखी

दोन देहांचा एक आकार घेऊन आपण 

चालूं लागतों.... भयाण इमारतींच्या 

भावगर्भांत....

उगीचच वाटत असते तुलाहि आणि मलाहि, 

पाय ठेवूं तेवढी भूमि घसरून पडेल.... 

तरीहि वाट हात जोडून उभी असते. 

हवी असते वाऱ्यालाहि इतक्यांत अंगाई

म्हणून मांडतों मीही ; कमळांच्या पानांवर 

टिंबांचा खेळ....

तुला निजविण्यासाठीं सांगितलेली एक कथा....

गांव

आभाळ जिथें घन 

गर्जे तें गांव मनाशीं निजलें 

अंधार भिजे धारांनी

घर एक शिवेवर पडलें....

अन् पाणवठ्याच्या पाशीं 

खचलेला एकट वाडा 

मोकाट कुणाचा तेथें

कधिं हिंडत असतो घोडा....

झाडांतुन दाट वडाच्या

कावळा कधींतरि उडतो

पारावर पडला साधू 

हलकेच कुशीवर वळतो....

गावांतिल लोक शहाणे 

कौलांवर जीव पसरती 

पाऊस परतण्याआधीं

क्षितिजेंच धुळीनें मळती....

चांदणें

दिशांनी मला आज रंगांध केलें 

कुण्या मंद तंद्रीत रे साजणा 

फिरे हात मेघांवरी सारखा अन् 

तुटे शुभ्र संवेदनेचा कणा...

निळ्या अंतराळांतुनी खोल येतात 

संज्ञेत वाळूतलीं अक्षरें
जशीं दूरचा खंड सोडून आलीं 

इथें दाट शोकांतलीं पाखरें.....

कुशीला फुटाव्या कधीं चंद्रवेली 

पुढें पृथ्विबिंबांतले आरसे 

तुझ्या स्पर्शगांधार शैलींतलें शिल्प 

स्वप्नांत माझ्या हंसावें जसें .....

पायांतल्या शुष्क पानांतुनी 

जीर्ण पारावरी शब्द एकांतले 

घरे बांधण्याला कुठें झाड नाही 

तसे पक्षि सोडूनिया चालले....

घुमावी मुक्की हांक यावी पुन्हा 

भव्य घुमटांत अंधारलीं स्पंदनें 

तुटे एक तारा तसा अस्त माझा 

सुखाला तुझ्या ने कुठें चांदणें....

आठवण

या व्याकुळ संध्यासमयीं 

शब्दांचा जीव वितळतो 

डोळ्यांत कुणाच्या क्षितिजें.... 

मी अपुले हात उजळतों.

तूं आठवणींतून माझ्या 

कधिं रंगित वाट पसरशी 

अंधार - व्रताची समई

कधिं असते माझ्यापाशीं....

पदराला बांधुन स्वप्ने 

एकट संध्यासमयीं 

तुकयाच्या हातांमधला 

मी अभंग उचलुन घेईं...

तूं मला कुशीला घ्यावें

अंधार हळू ढवळावा.....

संन्यस्त सुखाच्या कांठीं

वळिवाचा पाऊस यावा.....

स्वप्न

शापच आहे मला संगमरवरांत स्वप्न 

लपवून ठेवण्याचा.

पांडुरंगाच्या चरणाला प्रक्षाळण करणारी 

चंद्रभागा मी पाहिली नाहीं, आत्मसंवादाची

हीच प्रचीति आली माऊलीच्या उरावर 

पाय ठेवतांना.

शापच आहे मला संगमरवरांत स्वप्न

लपवून ठेवण्याचा.

प्राणांचें मोल देऊन मुक्ति विकत घेत

असतों मी ; देहूच्या बाजारांत अभंग 

विकणाऱ्या तुकारामाप्रमाणें - शापच आहे 

मला संगमरवरांत स्वप्न लपवून ठेवण्याचा. 

चाहुलवेड्या वाटुलीच्या प्रतीक्षेत चरणगंधाच्या 

स्मृतीचें फूल उमलतांना पाहिलें नाहीं मी, 

वाचली नाहीं सांद्र तमगारांत काजव्यानें

रचलेली प्रकाशगाथा ; पण फुटलेल्या

डोळ्यांच्या नीरांजनांत तुला ओवाळणारी शिळा

पाहिली आहे रे....

शापच आहे मला संगमरवरांत स्वप्न

लपवून ठेवण्याचा.

छंद

निर्वाण पिणारी रात
नदीचे घाट
पुरातन झिजले
वटवृक्ष भूमिची
कूस घेउनी निजले.

पायांत अडकले पाय
जशी की माय
गर्भगांधारी
रोखिला कुणीं गे
छंद असा लयकारी.

फाटतो तिळानें पाश
घनिल आकाश
तुला वरकरणी
मातीची घागर
फुटतां जैसें पाणी....

हांक

धुकें अतुट दाटले नसुन आसवांचा लळा 
उरीं फुटुन पेटते गहन गारव्याची झळा 
दिशा धरुन वांकले सगुण वृक्ष दुःखांतले 

दिसे इथुन दूरचा क्षितिज - दीप मंदावला. 

नदी वळत चालली व्यथित पावलांच्या परी 

कधीं मधुन उष्णशी लहर उन्मळे बावरी 

नको नयन पाजळूं सजल हांक देऊं नको 

मला प्रहर लागला ढळुनि चंद्र मेघांतला. 

कुठे कळस ठेवुं मी, हळद-वेंचलीं हीं उन्हें ? 

पडे दगड आडवा अधिक आंधळी लोचनें 

अशा भरुन ओंजळी कुठुन सांडती हीं फुलें ? 

घुमे मरणगंध हा हृदयपूर्ण देहांतला !

शिल्प

फुलें मावळून गेलीं आहेत 
जसे सूर्य मावळतात.....
मरणगंधांतून वाहणारी सतारीच्या 
चाकाची देवळें....
आणि या विलक्षण नादाचा एक प्रारंभ, 

एक युग, जशी चांदण्यांत सरकणारी 

स्तनांच्या कोटींतील शिल्पे...... 

डोळे भरून वाहणारा काळोख, जसे 

सूर्य मावळतात.
पुढें, पुढें हलूं लागतात पाऱ्याच्या 

अर्कांतील बदामी डोळे आणि मीच
सामावूं लागतों माझ्या
मनांतील अंधारांत, खोल वितळणाऱ्या 

गुहेसारखा.....

शिलालेख

विराट उग्र गंधांनीं माखलेले
फुलांचे जंगली प्रदेश.
सुगंधानें निर्गुण झालेला जिथून
उतरतो शेवटचा संधिप्रकाश.... 

धुक्यानें विसरलेल्या दिशांत ; क्षितिजाच्या 

एका अतूट दिशेला विश्व-मंदाराची झाडें.... 

बकुळीसारख्या सूक्ष्म नक्षींचा मेणा ; 

माझ्यांतील अंधाराला कापीत जातो आहे, 

जेथे बांधिले आहेत ईश्वरानें माझ्या 

सर्वांगांचे स्पर्श-काहूर शिलालेख.

संभ्रम

ग्रीक पुराणांतील एकांतवासी श्रद्धांसारखी, 

मस्तकाच्या धुळींत रथाची चाकें रुतलीं आहेत. 

शिशिरांतील विझत्या वाऱ्याच्या प्रतिमा,
अंतःकरणावर धूर उजळत आहेत ; भूतकाळाच्या 

तंद्रीत विसावलेल्या एखाद्या प्राचीन शहरासारख्या.... 

शेवटच्या बहरांत पारिजाताला यावीत 

अर्धनग्न संभाराचीं कांहीं फुलें...तसेंच एखादें 

झाड डुलतां-डुलतां करुणेच्या दिगंतपार लयींत 

विलीन व्हावें ! माझ्या हातांना तळवे नाहींत आणि 

तुझ्या पायांना वाटा नाहीत...
क्षितिजाच्या कडेकडेनें उगवणारा एकेक तारा 

अंधाराच्या संभ्रमांत गळून पडतो; वैकुंठाच्या
दाराशीं निजलेल्या कैवल्यपूर्ण अस्तित्वांच्या
रांगाच जशा...

विश्व गळतां

विश्व गळतां या तिराला वृक्ष झाल्या बाभळी 
श्रावणांतिल वासनांची गर्द प्रतिमा जांभळी. 

चंदनाचा धूप जळतो देह झाली मंदिरें 

अर्थ प्राशुन शब्द माझा आज तुजला आवळी. 

पाय सोडुन तूं मिटावीं या जळाची कंपनें 

दूर क्षितिजाला जडावी ही तुझी काया गव्हाळी. 

श्वास शिंपुन उत्सवाला चाललीं ही लोचनें 

मी पुढें अन् त्या पुढें तूं अमृताच्या राउळीं.

साजण

तुझा आला गे साजण 

नको त्याच्यापुढें जाऊं 

त्यानें यात्रत भेटल्या 

कोण्या पोरीच्या देहाला 

दिले आभाळाचे बाहू....

त्याला हात नाहीं वेडे 

उभा अंधारीं साजण 

तिनें जीव दिला तरी
यानें वाहत्या पाण्याचे
इथें आणिले पैंजण....

प्रार्थना

या इथें, झाडांना उदासीन करणाऱ्या संधिप्रकाशांत 

मी जेव्हां ईश्वरी करुणांचीं स्तोत्रे म्हणूं लागतों 

मावळतीला, शेवटच्या किरणांची फुलें समुद्राच्या 

दिशाहीन पाण्यांत बुडून जातात...कुठे जातात ? 

क्षितिजाच्या अमूर्त बनांत पारिजाताचे वणवे 

उत्कर्षानं पेटूं लागतात....

या इथें, शिल्प-गांधाराच्या शून्य नगरींत
मी जेव्हां अंतिम वासनांच्या प्रार्थना म्हणूं लागतों, 

आत्मलीन पाचोळ्याच्या साक्षीनें;
-तेव्हां तुझ्या लोचनांतील अतर्क्य दुःखांतून, 

चंद्रकालीन शिवालयांचीं बर्फाच्छादित शिखरें 

प्रार्थनांच्या अंधारांत शिरत असतात.

सावली

समुद्र-जळ फोडतां तुटुन लाट ये जांभळी 

तिच्या अमित बिंदूंच्या कितिक बांधिल्या ओंजळी 

उभे पिउन शिल्प हे ढळत नेत्र माझे पुढें 

उदास वर माड, तूं खिळुन झावळ्यांच्या तळीं ....

मला मरण येउं दे फिटत जाउं दे वर्तुळें 

जशा मिटत पापण्या फुलत आसवांचे मळे 

उभा अढळ मुक्तिचा प्रलयगंध प्राणांवरी 

तुझे चरण मेंदिचे गगन जान्हवीच्या जळीं ....

असा कधिं न पाहिला प्रहर भव्य स्पर्शातला 

जसा मिठित वांकला सजल मेघ स्वातींतला 

उभी व्यथित मग्न ही अचल पर्वतांची सभा 

तुझी स्मरुन नग्नता क्षितिज पांघरे सावली....

वाराणसी

कथेंत निजल्यापरी चढत रात्र आली कशी 

सकंप शरिरांतली प्रहरवेल की स्निग्धशी 

तुझ्या हृदयशक्तिची मिठित मृण्मयी धूळ ही 

तमांत शिरल्यावरी दुरुन हाक येते जशी ..... 

उदास मन येइना थकुनि झोपलेले झरे 

अनाम असल्यापरी तुजसि जन्म गेला स्मरे.... 

किती तरल सूक्ष्म ही तम-समर्पणाची तऱ्हा

नदीत बुडली जणूं लहर चांदण्यांची अशी.... 

तमास कुणीही नसे मरण अमृताचें जसें 

तशांत तुज स्वमिंचें अटळ लागलेलें पिसें 

सजून मन भाविनी दिसशी हंसगीतापरी 

विराट तननिर्मळा बघत आर्त वाराणसी....

शाप

संधिप्रकाशांतिल रेषेवर स्तब्ध थांबली गुरें 

घाटापासुन घाट तुटे की अरण्य हृदयी भरे.... 

गांवगांव रस्त्यांत ढळे अन् तशा तन्मयी वाटा 

एकाकी प्राणांच्या उठती लाटांवरती लाटा.... 

या दुःखाचा कलश सावरे तुझ्या कटीची आण 

कीं हातानें हळु स्पर्शावे मीच आपुले प्राण.... 

उभ्या घनांच्या शिखरांमध्ये तुटे जशी चांदणी 

मळवट भरल्या केसांवरचें फूल तसें साजणी 

संध्याकाळी मुका उभा मी मला सतीचा शाप 

कुठें पाहतो ? अस्थावरती सरसर चढती साप....

गाणें

सांज हंबरे पिशी तुझीं धुळींत पैंजणें 

धुळीस पाय लागतां धुळींत गोंदलें जिणें. 

गोंदणें कसें निनाद कोरल्या धुक्यांवरी 

कलंडल्या दिशा तमांत वांसरें उभीं घरीं.... 

तुझ्या मिठींत मी ढळें तशींच वांसरें मला 

वनांत गाय शोधतां कसा सुगंध लागला.... 

सुदीर्घ दूर सावल्या तसें क्षितीज भासलें 

कुण्या फुलांस पांघरूं तरूंस मेघ लागले.... 

सशिल्प दुःख मंदिरीं धुळींत रेखतां तुला 

उभ्या निजेंत जागणें दिसे न गांव आपुला.

भूल

प्रकाश गळतो हळू हळू की चंद्र जसा उगवे 

पाण्यावरती उमटत जाती अंधुक अंधुक दिवे.... 

दूर सनातन वृक्षांना ये हिरवट गंध मुका 

दुःख- सुरांचा क्षितिजांपाशी मेघ दिसे परका.... 

हिमनगरांतिल बर्फ-धुळींचे उत्सव भरले नवे 

धुक्यांत तुटल्या शिखरांवरती पक्ष्यांचेहि थवे .... 

मंदिर-मंदिर पाणी.... पाणी शिल्प कुठें वितळे 

दुःखाच्या तंद्रींतुन जैसें अमृत ठिबकत निळें..... 

माझ्या हातुन मुठभर माती अवकाशावर पडे 

घरांघरांना मरणफुलांची गंधित भूल जडे....

नाद

वाकल्या दिशा फुलून स्निग्ध रंग सावळा 
या फुलांत या सुरांत चंद्र घालतो गळा 
पावलें अशीं सलील नादती कुठून नाद ? 
मी क्षितीज वाहतों तरी जुळे न शब्द, गीत. 
दुःख एक पांगळे जशी तरूंत सावली 

या उरांत पेटलीस, कां उन्हास काहिली ? 

असें कसें सुनें सुनें मला उदास वाटतें 

जशीं उडून पांखरें नभांत चाललीं कुठें.

मरण

अंधारांतुन जात कुणीतरी गात पुढें क्षितिजाला 

मातीमधला पाऊस घेऊन सुगंध इथवर आला. 

सुन्न निरामय चिरनिद्रेपरि नभ माथ्यावर गढलें. 

प्रारब्धांतिल विश्व कुणाचें जसें तमावर निजलें.... 

अंधारांतुन सरकत जाती झाडांचे जड पुतळे 

कुणीं मांडिले ? कशास माझे लोचन भरुनी आले....

ध्वनिबंधावर तूंच उभी कीं युगे निळावत गेलीं 

आभासांतिल हिमशिखरांची रांगच घसरत आली...

उभे धराया मला पुरांतुन सूर समाधी ल्याले 

हृदयांमधलें अमृत प्याया मरण कोठवर आलें....

हळदीचे हात

रंगाच्या रसनेंत सूर्य बुडाला अंधारलें सागरीं 

बेटांचें जळबिंब फक्त हलतें माझ्याच प्राणांवरी 

घोड्यांचे पथ दक्षिणेंत मिटले गेले सखेसोबती 

एकाकी नभ प्राक्तनांत शिरतां रक्तांत येते भिती....

अज्ञेयाहुन गूढ गूढ दिसती झाडांतलीं वर्तुळें 

तूं पाठीवर रंग आज विणले कीं द्राक्ष-वेलींतले 

यात्रेच्या अपुऱ्या अभंगसमयीं पाठींत कैशा विजा 

अश्रूही सरल्यावरी उमलसी तूं एकटी स्वमजा......

माझ्यानें उठवे न दार उघडे वारा मला आवळे 

लाटांच्या ध्वनिबंधनांत अडलें चैतन्य की आंधळे.... 

अस्थींचीं उडती पिसें सजुनिया अंधार घाली कडें 

हळ्दीचे कुणि हात हे पसरले माझ्या सुखाच्या पुढें....

माडांच्या परिघांत मी विझविल्या स्वप्नात चंद्रावळी 

डोळ्यांची बुबुळे तुझीं उलटता झाली धरित्री निळी.... 

तृष्णेच्या पहिल्या फुलास गिळतो माकंद ओठांतला 

कर्णाच्या घनतेंत की वितळतो संभोग कुंतींतला....

संयोगिनी

विराट घुमटांतुनी गळत सावल्यांची घरें 

उजाड शिशिरांतलीं गहन सावळीं मंदिरें 

हिमांत जडली कुठें तरल स्वप्नभूमी निळी 

तसेच घन मंद हे, हृदयिं लागलेले झरे....

तुझ्यांत नभवाहिनी कुठुन रक्त गंधावलें 

अनाथ तुटल्या तिरीं विझत सूर्य कीं मावळे 

शरीर विणले कुणी अतुट फाटली वासना 

तुझ्यांत भिनल्यावरी फिरुन चंद्र अर्धा उरे....

पहाड इथले मुके दिवस आंधळा कीं जसा 

अभंग तिमिरांतला तडत चालला आरसा 

तसा सहज नाचतों कधिं न बांधिली पैंजणें 

जशा धुळिंतल्या दिशा भुलुन गाय जी हंबरे....

भेट

 जियें थांबावें तूं तिथुन झरते सांद्र करुणा 

कुणाच्या श्वासांची नितळ पडली भूल सजणा 

इथें दुःखाचा हा बहर पिकला सांज गहिरा 

तुझ्या केसांचा कीं धुळिंत पडला खिन्न गजरा....

मला झाडांपाशी कुणि न दिसले शिल्पभरले 

निळ्या वस्त्रांच्या कीं कुशिंत सजुनी अंग हरलें 

जुन्या तृष्णेनें ही सहज ढळती मुक्त शिखरें 

कुणाला सांगावें बहर इथला दूर बहरे....

उभीं रानें त्यांचा विकल विहगें ताल धरिती 

जशीं नक्षत्रांचीं फिकट किरणें दूर हलती 

तुझ्या डोळ्यांचा मी सदय गिळला अश्रु पहिला 

तरी माझ्या देहीं कुठुनि तव हा देह उरला....

जळा सोडी मासा म्हणुनि तुकया संत बनतो 

कुठें कल्पान्ताला प्रलय- भरला कंठ फुटतो 

पुन्हा भेटीसाठीं सघन तम ये आज जवळी 

फुलें सर्वांगाचीं टपटप गळावीत सगळी....

नदीच्या कांठीं

नदीच्या कांटानें दिवस मळला सांज ढळली 

जशी वृक्षांना ये शिशिर - भिजली हांक पिवळी 

कुणाचे हे देवा अशुभ हिरवे सूर उडती 

तुझ्या रक्ताखालीं कितिक सजलें चंद्र ढळती.

नदीच्या कांठानें मरण-मिटलीं मंद चरणें 

जशी झाडांखालीं हळुच गळती चंद्रकिरणें 

नदीच्या पाण्यानें हृदय करुणा नेत्र भरलें 

जसे प्रारब्धाच्या कुशिंत थकुनी शब्द निजले....

- पुढें स्वप्नांधांच्या धुळिंत कसला गंध मिसळे 

जशी गांधारीचीं नदिंत गळती नेत्रकमळें 

नदीच्या तीरांना क्षितिज अपुले प्राण भिडवे 

दिशांना मेघांचे मधुन जडती रंग भगवे ....

दुपार

विवर्त नभ एकटें सतत तापलेली हवा 
उन्हांत जणुं मैथिली तुजसि शोधिते राघवा.... 
विवस्त्र मृगतंद्रिनें क्षितिज वाहतें कीं पुढें 
तृषार्त बिलगे मला सभय चातकांचा थवा.

तुझे तटचि पांगळे तरिहि विश्व यावें गळीं 

सुवर्णवन पेटलें तुझिं न आसवें मोकळीं.... 

प्रशांत नगरांत या घरचि सांपडे ना मला 

जिथें अधर गोंदिला पिळुनी वासनेचा दिवा.

विराण नुपुरापरी नभचि तीक्ष्ण झालें निळे 

उन्हांत जणुं दीप्तिचें फुटूनि सांडतें की तळे 

विदग्ध प्रतिमेपरी सगुण ऊन झेलूं नको
तुझें अमल दुःख दे मजसि तेवढा जोगवा.....

बहार

पान पान सोडती सहिष्णु वृक्ष येथले 
चक्र ओंजळीतलेंच वर्तुळांत नादलें 
ऐकतों कुठेतरी तमांत झांकलीं घरें 
दिशादिशांत गात हा फकीर एकटा फिरे 
पहाड शब्द वेढती तसा सतंद्र गारवा 
नि रक्तवाहिन्यांतुनी उडे सुसाट पारवा.... 
तुझी बहार मंदशी तृषार्त जाग ये जरी 
वेदनेंतली फुले नि चांदण्यांतल्या सरी.... 
तुझेंच अंग चंदनांत अंतराळ ओढते 
पुरांत आणखी असें सजून ओल मागतें.... 
दुःख लागतां मला सभोंवतीं जसें जसें
या होउनी तसें क्षितीज दृष्टिला दिसे....

दुपारचें ऊन.....

दुपारचें सचित्र ऊन मृगजळांस लांबवी 
अनंत इंद्रियांतले स्वतंत्र शोक जागवी.... 
जिथें उभारलीं घरें तिथें अपार शून्यता 

दुपारच्या उन्हांतली विचित्र एकसंधता.... 

समुद्र आटतील का ? अतर्क्य सूर्य वाहतो 

अशी अवेळ साधुनी मनांत कोण हिंडतो.... 

तहान ही मला गिळे नि कंठ हो तुझा निळा 

उन्हांत पाय वाजती कुणांत जीव गुंतला....

प्रारंभ

इंद्रियांच्या प्रारंभांत क्षितिज, 

संवादीपणानें.
नाद माझे हळुवार, पैंजणी रात्रींना
दुःख अभिजात, स्पर्शमय वर्तुळांत 

क्षणाक्षणानें.
अवकाश-रेषा निसरड्या, सप्तरंगी
आकाशगामी डोळियांच्या गुंफांत....
जाऊ नकोस, हांकेवर थांब, ते अमृताचे
भयाण डोह आहेत
अमर होशील....

तहान

कुठल्याही क्षणीं यावेसें वाटतें. 
हुतात्म्याच्या समाधीवरील फुलांसारखे 
मंद मधुर दिवस...
मृत्यूच्या पार्श्वभूमीवर गळणारें तुझें लावण्य 

कुठल्याही क्षणीं प्यावेंसें वाटतें....

निनाद

तुझी भीति वाटावी तसें पारिजाताचें झाड
निनादानें फुलें सोडून जाणारें. 

मनाच्या भिंतीआडून कुणीतरी गाणारें 

जवळ येऊ नये म्हणून रात्रीचा प्रपंच... 

झोपाळ्यावर झोके घ्यावे म्हणजे 

नीजही येऊ लागते
पण मोडत नाही बुबुळांच्या शुभ्रतेंत 

रुतलेला चंद्र....

कावळ्यांचा रंग

कुणी आपुलें म्हणेना 
कुणी बिलगेना गळां
कंठ दाटतांना झाला
रंग कावळ्यांचा काळा.

नसानसांतून वाहे
फणा उगारून साप. 

दूर सावल्यांचा घोळ 

माझें नाचवितो पाप.

रात्र आंधळ्या कौलांची 

कुणी आढ्याला बांधली
चंद्र पडला मरून 

इथें पहाडाच्या खालीं.

दुःख घराला आलें

अंधार असा घनभारी 

चंद्रांतुन चंद्र बुडाले
स्मरणाचा उत्सव जागुन
जणुं दुःख घराला आलें.

दाराशीं मी बसलेला 

दुःखावर डोळे पसरुन
क्षितिज जसें धरणीला
श्वासांनी धरतें उचलुन...

विश्रब्ध किनारे दूर
जाऊन कुठे मिळताती
जणुं हृदयामागुन माझ्या 

झाडांची पाने गळती....

नाहींच कुणी अपुलें रे 

प्राणांवर नभ धरणारें
दिक्काल धुक्याच्या वेळीं
हृदयाला स्पंदविणारें....

कलश

सांज-घनांच्या मिटल्या ओळी 

मिटले माझे नयन निळे 

शिरिष फुलांच्या शय्येवरतीं 

क्षितिजावरचें रान जळे

तळ्यांची ही फुटकी ओंजळ 

जोग असा का हा विटका ? 

उंच उडाली धूळ म्हणोनी 

क्षणांत झालों मी बुटका...

दुःखाचें बन उधळित सुटला 

मातीवरचा घन वारा

घरांत माझ्या ओघळल्या मग

अधरविणेच्या मधुधारा

इथें बांधिले घरकुल कोणी 

अंधाराला भ्रांत पडे

तीरावरच्या रेतीपाशीं

समुद्र हळवा आज रडे.

प्राक्तन ओढुन निजल्या गायी 

प्राण तुझे मग हंबरले 

इथें दिठीवर उमले पाणी 

कलश दुधाचे कुणीं भरले ?

चुड़ा

तुला पाहिलें मी नदीच्या किनारीं 

तुझे केस पाठीवरी मोकळे
इथें दाट छायांतुनी रंग गळतात 

या वृक्षमाळेंतले सावळे

तुझीं पावलें गे धुक्याच्या महालांत 

ना वाजलीं ना कधीं नादलीं 

निळागर्द भासे नभाचा किनारा 

न माझी मला अन् तुला सावली....

धराया विनाशास संदर्भ माझे 

जशा संगीतानें दिशा पेटल्या
तुझ्या सांद्र ओढाळ देहांत तुजला 

नदीच्या कळा कोणत्या भेटल्या.

मनावेगळी लाट व्यापे मनाला 

जसा डोंगरी चंद्र हा मावळे 

पुढें कां उभी तूं तुझें दुःख झरतें 

जसे संचिताचे ऋतू कोवळे...

अशी ओल जातां तुझ्या स्पंदनांतून 

आकांत माझ्या उरीं केवढा ! 

तमांतूनही मंद ताऱ्याप्रमाणें
दिसे कीं तुझ्या बिल्वरांचा चुडा....